“Biliyor ki ölmekten korkmayanlara yaşlılık kullanışlı bir özgürlük duygusu sağlar…”
Murathan Mungan
İnsan ömrünün her dönemi kendine özgü güzellikler, zorluklar ve anlamlar taşır. Çocukluğun neşesi, gençliğin heyecanı, orta yaşın mücadelesi ve yaşlılığın biriktirdiği deneyimler, hayat dediğimiz uzun yolculuğun birbirini tamamlayan duraklarıdır. Önemli olan, bu yolculuğun her dönemini hakkını vererek yaşayabilmek, yaşadığımız yıllara yalnızca zaman değil, anlam da katabilmektir.
Ne var ki toplumda yaşlılığa ilişkin yerleşmiş algılar, çoğu zaman bu dönemi hayatın doğal bir parçası olmaktan çıkarıp kayıpların, hastalıkların ve giderek daralan bir yaşam alanının içine hapsediyor. Çocukluk geleceğe hazırlık, gençlik umut ve heyecan, orta yaş üretim ve mücadele dönemi olarak görülürken yaşlılık, sanki hayatın kıyısında sessizce beklenen bir son durak gibi değerlendiriliyor.
Oysa yaş almak, hayattan eksilmek değildir. Yılların insana kazandırdığı birikim, olgunluk, deneyim ve özgürlük duygusu da yaşamın en az gençlik kadar değerli kazanımlarıdır. Oscar Wilde'ın yaşlanmanın kaçınılmaz, büyümenin ise insanın tercihine bağlı olduğunu anlatan sözü, bu gerçeği düşündürücü biçimde ortaya koyar.
Yaşlılık, yalnızca bedensel değişimlerle tanımlanamayacak kadar zengin bir yaşam dönemidir. İnsan, ilerleyen yaşına rağmen öğrenmeye, üretmeye, paylaşmaya, dostluklar kurmaya ve toplumsal yaşamın içinde yer almaya devam etmek ister. Belki de en önemlisi, bir başkasına ihtiyaç duyan kişi olmanın ötesinde, hâlâ başkalarının hayatına dokunabildiğini ve bir değer yaratabildiğini hissetmek ister.
Son yıllarda sağlıklı yaş alma anlayışı çerçevesinde çeşitli çalışmalar yürütülüyor. Sosyal ve ekonomik destekler, sağlık hizmetlerine erişimi kolaylaştıran uygulamalar ve bakım hizmetleri kuşkusuz önemlidir. Ancak yaşlılığa yönelik politikaları yalnızca bu hizmetlerle sınırlandırmak, insan yaşamının bu dönemini eksik değerlendirmek anlamına gelir.
Çocuklar için okullar, kreşler, oyun alanları ve kütüphaneler; gençler için eğitim, spor ve kültür merkezleri planlanırken yaşlılar söz konusu olduğunda neden öncelikle barınma, beslenme ve bakım hizmetleri akla geliyor?
Yaşlıların yalnızca korunmaya ve bakılmaya değil; sosyalleşmeye, üretmeye, öğrenmeye, deneyimlerini aktarmaya ve hayatın içinde görünür olmaya da ihtiyaçları var. Üstelik bunlar birer ayrıcalık değil, herkes gibi onların da sahip olduğu temel haklardır.
Bir ömür boyunca edinilmiş mesleki deneyimlerin, yaşam bilgisinin ve kültürel birikimin toplumla buluşabileceği alanlar oluşturmak mümkün. Kuşaklar arası dayanışmayı güçlendiren çalışmalar, ortak üretim atölyeleri, kültür ve sanat etkinlikleri, yaşam boyu öğrenme programları ve gönüllülük faaliyetleriyle yaşlı bireyler toplumsal yaşamın etkin birer öznesi olabilirler.
Böyle bir yaklaşım yalnızca yaşlıların yaşam kalitesini artırmakla kalmaz; toplumun kuşaklar arasında giderek zayıflayan bağlarını da güçlendirir. Çünkü bir toplumun hafızası, geçmişiyle kurduğu ilişki kadar güçlüdür. O hafızanın önemli taşıyıcılarından biri de yılların deneyimini biriktirmiş insanlardır.
Bu noktada yerel yönetimlere önemli sorumluluklar düşüyor.
Bazı belediyelerin hayata geçirdiği sosyal yaşam kampüsleri, emekli lokalleri ve benzeri uygulamalar değerli başlangıçlardır. Ancak artık bu çalışmaları birbirinden bağımsız sosyal hizmetler olarak görmek yerine, yaşlıları kentin asli unsurlarından olduğunu kabul eden bir anlayışı içinde bütüncül politikalara dönüştürmek gerekiyor.
Özellikle pandemi sonrasında kıyı bölgelerinde daha belirgin hâle gelen yaşlı nüfus artışı, yerel yönetimlerin bu alanda yeni bir bakış açısı geliştirmesini zorunlu kılıyor. Yaşlı nüfusun yoğunlaştığı kentlerde, ihtiyaçları belirleyen, hizmetleri planlayan ve yaşlı bireylerin karar süreçlerine katılımını sağlayan özel birimler oluşturulmalıdır.
Kentlerin kaldırımları, parkları, toplu taşıma araçları, kültür merkezleri ve kamusal alanları her yaşta insanın rahatlıkla kullanabileceği biçimde düzenlenmelidir. Ancak fiziksel erişilebilirlik tek başına yeterli değildir. Asıl mesele, yaşlı bireylerin kendilerini yaşadıkları kentin bir parçası olarak hissedebilmeleridir.
Bir insanın evinden çıkabilmesi kadar, çıktığında gidebileceği bir yerinin olması da önemlidir. Bir bankta oturabilmesi kadar, sohbet edebileceği, paylaşabileceği, kendini ifade edebileceği sosyal ortamların bulunması da değerlidir.
Hayatı güzelleştirmenin ilk adımı, hayatı kolaylaştırmaktır.
Bu nedenle yaşlılara yönelik hizmetler bir yardım ya da iyilik anlayışıyla değil, hak temelli bir yaklaşımla ele alınmalıdır. Yaşlı bireyleri yalnızca muhtaç, korunmaya ihtiyaç duyan ya da dezavantajlı insanlar olarak tanımlamak, onların yaşam deneyimlerini, yeteneklerini ve topluma sunabilecekleri katkıları görmezden gelmektir.
Elbette yaş almanın beraberinde getirdiği fiziksel güçlükler, sağlık sorunları ve ekonomik zorluklar vardır. Ancak bu güçlükleri azaltmak, yaşamı erişilebilir kılmak ve insan onuruna yakışır koşullar sağlamak, sosyal devletin ve yerel yönetimlerin sorumluluğudur.
Asıl hedef, insanların yalnızca daha uzun yaşamasını sağlamak değil, yaşadıkları yılları daha nitelikli, özgür, bağımsız ve anlamlı geçirebilmelerine olanak tanımaktır.
Unutmamak gerekir ki yaşlılık, toplumun belirli bir kesiminin değil, hepimizin ortak geleceğidir. Bugün yaşlılar için kurduğumuz kentler, geliştirdiğimiz hizmetler ve benimsediğimiz anlayış, aslında kendi geleceğimizi de biçimlendiriyor.
Yaşamın değerini gençlikle, insanın toplumsal değerini üretim gücüyle ölçmeyen; her yaşın deneyimine, bilgeliğine ve varlığına saygı duyan bir anlayışa ihtiyacımız var.
Çünkü hayat, yalnızca gençken güzel değildir. İnsan kendini değerli, özgür ve yaşamın içinde hissedebildiği sürece her yaşın kendine özgü bir güzelliği vardır.
Ve sözü, kulağımıza çalınan bir türkünün sözlerine biraz da nazire yaparak bitirelim:
Yaşlanacağız ama ne haşlanacağız ne de taşlanacağız!







