Yerli enerji, millî çıkarlar ve Türkiye’nin enerji bağımsızlığı söz konusu olduğunda uluslararası medya kuruluşları bir anda devreye giriyor. Alman ve Fransız basınından televizyon kanallarına, uluslararası haber ajanslarından Avrupa gazetelerine kadar geniş bir medya ağı, Akbelen üzerinden Türkiye’nin enerji politikalarını tartışmaya açıyor. Peki, mesele gerçekten yalnızca çevre mi, yoksa Türkiye’nin kendi geleceği hakkında karar verme hakkı mı?
Türkiye’nin enerji politikaları son dönemde yalnızca ülke içinde değil, uluslararası kamuoyunda da tartışılıyor. Özellikle Akbelen ve İkizköy çevresindeki kömür madenciliği faaliyetleri, Avrupa basınının gündeminde önemli bir yer tutuyor.
Reuters’ın Akbelen’deki köylülerin COP31 liderlerine çağrısını haberleştirmesinin ardından Alman basınından Frankfurter Rundschau da bölgedeki çevre hareketini ve kömür madenciliğine karşı yürütülen mücadeleyi gündemine taşıdı. Fransız gazetesi Le Monde, Türkiye’nin ve Avustralya’nın kömüre bağımlılığını COP31 ekseninde ele aldı. Alman ARD ve Fransız-Alman ortak yayın kuruluşu ARTE gibi kanallar da Türkiye’nin enerji politikalarını ve iklim zirvesini haberleştirdi.
Elbette uluslararası basının Türkiye’de yaşanan gelişmeleri izlemesi, haber yapması ve eleştirmesi gazeteciliğin doğal bir parçasıdır. Ancak burada sorulması gereken başka bir soru var: Türkiye’nin enerji politikaları söz konusu olduğunda neden tartışma çoğu zaman ülkenin kendi karar alma iradesinin ötesine taşınıyor?
Peki, Türkiye’nin enerji politikalarına kim karar verecek?
Bir ülkenin enerji güvenliği, ekonomik bağımsızlığının ve ulusal güvenliğinin temel unsurlarından biridir. Enerji üretiminde dışa bağımlılığı azaltmak, kaynaklarını çeşitlendirmek ve yerli üretim kapasitesini geliştirmek her devletin öncelikleri arasında yer alır.
Almanya kendi enerji dönüşümünü kendi ekonomik ve siyasi önceliklerine göre yürütüyor. Fransa, enerji üretiminde nükleer santralleri stratejik bir araç olarak kullanıyor. Avrupa ülkeleri kendi enerji güvenliklerini sağlamak için farklı politikalar izliyor. Hiçbir ülke, enerji konusunda karar alırken yalnızca dışarıdan gelen eleştirileri esas almıyor.
Türkiye de kendi enerji politikalarını belirleme hakkına sahiptir.
Elbette bu hak, çevrenin korunmasını, doğanın tahrip edilmemesini, yurttaşların yaşam alanlarının gözetilmesini ve hukukun üstünlüğünü yok sayma hakkı değildir. Tam tersine, enerji politikalarının güçlü olması için çevresel hassasiyetlerin ve toplumsal taleplerin de dikkate alınması gerekir.
Ancak Türkiye’nin enerji tercihlerini tartışmaya açmak başka, bu tercihlere dışarıdan yön vermeye çalışmak başkadır.
Çevre hassasiyeti mi, siyasi baskı mı?
Akbelen’de yaşananlar, elbette yalnızca bir enerji üretim meselesi olarak görülemez. Bölge halkının itirazları, doğanın korunmasına yönelik kaygılar ve yaşam alanları üzerindeki tartışmalar ciddiyetle ele alınmalıdır.
Fakat Akbelen’in uluslararası medya gündeminde ele alınış biçimi de sorgulanmalıdır.
Özellikle COP31 gibi küresel ölçekte önemli bir iklim zirvesinin Türkiye’de düzenlendiği bir dönemde, Akbelen üzerinden yürütülen tartışmaların uluslararası siyasi baskı aracına dönüşme ihtimali göz ardı edilmemelidir.
Alman ve Fransız basınında yer alan haberler, Türkiye’nin enerji politikalarını Avrupa kamuoyunun gündemine taşırken, bazı yorumların çevre tartışmasını aşarak Türkiye’ye yönelik siyasi ve hukuki bir sorgulamaya dönüştüğü görülüyor.
Burada ince bir çizgi var: Bir ülkenin çevre politikalarını eleştirmek demokratik bir haktır. Ancak o ülkenin kendi kaynaklarını nasıl değerlendireceğine, enerji güvenliğini nasıl sağlayacağına ve kalkınma önceliklerini nasıl belirleyeceğine dışarıdan müdahale edilmesini savunmak farklı bir yaklaşımdır.
Türkiye’nin hukuk düzeni, demokratik kurumları ve enerji politikaları elbette tartışılabilir. Fakat bu tartışmanın adresi, Türkiye’nin kendi demokratik süreçleri ve kurumları olmalıdır.
Avrupa’nın enerji tercihleri başka, Türkiye’ninki başka mı?
Dünyanın büyük ekonomileri enerji krizleri karşısında kendi kaynaklarına yöneliyor. Ülkeler, enerji arzını güvence altına almak için nükleer enerjiden doğal gaza, kömürden yenilenebilir kaynaklara kadar farklı seçenekleri değerlendiriyor.
Türkiye’nin de enerji bağımsızlığını güçlendirmek istemesi son derece doğaldır.
Üstelik mesele yalnızca kömür ya da fosil yakıtlar üzerinden ele alınmamalıdır. Güneş, rüzgâr, jeotermal ve diğer yenilenebilir enerji kaynaklarına yapılacak yatırımlar, Türkiye’nin gelecekte dışa bağımlılığını azaltacak en önemli adımlar arasındadır.
Asıl hedef, yerli kaynakları değerlendirirken çevreyi koruyan, teknolojiyi geliştiren ve alternatif enerji yatırımlarını büyüten bir model oluşturmak olmalıdır.
Ancak Türkiye’nin enerji üretimi söz konusu olduğunda, ülkenin kendi çıkarlarını gözetme hakkının tartışmalı hâle getirilmesi kabul edilemez.
Almanya’nın, Fransa’nın ya da başka bir Avrupa ülkesinin enerji politikaları kendi ulusal çıkarları çerçevesinde değerlendiriliyorsa Türkiye’nin politikaları da aynı ölçütle ele alınmalıdır.
Mesele yalnızca Akbelen değil, Türkiye’nin karar verme iradesidir
Akbelen üzerinden yürütülen tartışmalar bize önemli bir gerçeği hatırlatıyor: Türkiye’nin enerji politikası yalnızca ekonomik bir başlık değildir. Aynı zamanda bağımsızlık, kalkınma ve ulusal çıkar meselesidir.
Çevreyi korumakla enerji bağımsızlığını savunmak birbirinin karşıtı değildir. Türkiye, doğasını koruyarak enerji üretmek, yenilenebilir kaynaklara yatırım yapmak ve dışa bağımlılığını azaltmak zorundadır.
Bunun yolu da ne çevre hassasiyetlerini görmezden gelmekten ne de ülkenin enerji politikalarını dışarıdan gelen siyasi baskılara teslim etmekten geçer.
Akbelen’de yaşayan insanların talepleri dinlenmeli, çevresel etkiler bilimsel verilerle değerlendirilmeli, hukuk herkes için işletilmelidir. Ancak Türkiye’nin geleceğine ilişkin kararlar, uluslararası medya kuruluşlarının oluşturduğu gündemler ya da dışarıdan gelen siyasi açıklamalarla değil, Türkiye’nin kendi demokratik iradesiyle alınmalıdır.
Unutulmamalıdır ki Almanya da Fransa da kendi enerji geleceğini kendisi belirliyor. Türkiye’nin de aynı hakkı vardır.
Çevremizi koruyacağız, alternatif enerjiye yatırım yapacağız, kaynaklarımızı değerlendireceğiz. Ama Türkiye’nin geleceğine dışarıdan yön verilmesine de izin vermeyeceğiz. Çünkü mesele yalnızca Akbelen değil; mesele Türkiye’nin kendi geleceği hakkında karar verebilme iradesidir.