Antik Dünyanın Yedi Harikası'ndan biri kabul edilen İskenderiye Feneri'nin mimari sırları, yeni bir araştırmayla aydınlatıldı. Yaklaşık 103 metre yüksekliğindeki tarihi yapıyı dijital ortamda yeniden oluşturan araştırmacılar, fenerin içinde dokuz kata yayılan 67 oda tespit etti.
Fenerin Yapısal Özellikleri Ortaya Çıktı
Araştırmacılar, yapının içinde iki atlı kişinin rahatça geçebileceği genişlikte bir rampaya sahip olduğunu belirledi. 1.600 yıllık geçmişinde 18 depreme rağmen nasıl ayakta kaldığı da simülasyonlarla incelendi. Pharos Adası'na inşa edilen fenerin yapımına MÖ 3. yüzyılın başlarında başlandı ve yaklaşık 2.200 yıl önce gemilere yol göstermek amacıyla hizmet verdi. Yapı, 1303 yılındaki büyük bir depremde ağır hasar gördü ve zamanla terk edilerek taşlarının bir kısmı 1477'de inşa edilen Kayıtbay Kalesi'nde kullanıldı. 1995'te başlayan su altı araştırmalarında, denizin altında yaklaşık iki hektarlık alana yayılan 4.896 taş blok tespit edildi. Ancak bu kalıntıların orijinal yapının yalnızca yüzde 10'unu oluşturduğu anlaşıldı. Eksik bölümleri ortaya çıkarmak için Fransız araştırmacılar ve mühendisler, kapsamlı bir dijital yeniden yapılandırma projesi başlattı. Haziran 2025'te yapılan operasyonda, fenerin bulunduğu alandan 22 dev taş blok deniz yüzeyine çıkarıldı. Bazı blokların 70 ila 80 ton ağırlığında olduğu belirtildi. Buluntular arasında anıtsal girişe ait parçalar ile Mısır ve Yunan mimarisini birleştiren farklı bir giriş yapısına ait kalıntılar da yer aldı. Araştırmacılar, denizden çıkarılan taşların üç boyutlu modellerini oluştururken antik sikkeler, mozaikler, kil lambalar ve Orta Çağ gezginlerinin yazılı anlatımlarından faydalandı. Elde edilen veriler birleştirilerek fenerin ayrıntılı dijital modeli hazırlandı. Modelde, yapının dokuz kata yayılan 67 odadan oluştuğu görüldü. Odaların, iki atlı kişinin karşılıklı geçebileceği genişlikte bir rampayla birbirine bağlandığı belirlendi. Ayrıca binanın altında, devasa ağırlığı taşıyan kemerli geçitler ve tonozlu odaların bulunduğu ortaya çıktı. Çalışma, yalnızca yapının mimarisini değil, yüzyıllar boyunca ayakta kalmasını sağlayan mühendislik özelliklerini de inceledi. Dijital model üzerinden yapılan deprem ve tsunami simülasyonları, geniş temelin, kalın taş duvarların ve kemerli taşıyıcı sistemlerin yapının dayanıklılığında önemli rol oynadığını gösterdi. Dassault Systèmes Vakfı Başkanı Thibault de Tersant, analizlerin fenerin yaklaşık 1.600 yıllık tarihinde 18 depreme nasıl dayanabildiğinin anlaşılmasına katkı sağladığını belirtti. Araştırmalarda ortaya çıkan bir diğer dikkat çekici bulgu ise yapımında kullanılan taşlarla ilgili oldu. Fenerin temelinde bulunan bazı blokların, inşa edildiği dönemden 2.000 yıldan daha eski olan Mısır piramitlerinden sökülerek yeniden kullanıldığı değerlendirildi.
