Unutkanlık beynin sessiz çığlığı olabilir: Ne zaman endişelenmeli?

Unutkanlık, günlük hayatın sıradan bir parçası gibi görünse de, bazı durumlarda beynin önemli bir uyarı sinyali taşıyor olabilir. Medicana Sağlık Grubu Nöroloji Bölümü'nden Doç. Dr. Hasan Armağan Uysal, unutkanlığın ne zaman normal sınırlar içinde kaldığını ve ne zaman bir hastalığın habercisi olabileceği arasındaki ince çizgiyi anlattı.

NORMAL UNUTKANLIK MI, HASTALIK HABERCİSİ Mİ?

Doç. Dr. Uysal, normal unutkanlıkta bilginin kaybolmadığını, sadece hatırlamanın geciktiğini belirtti. Anahtarın nereye konulduğunu unutmak veya bir ismi anlık olarak hatırlayamamak gibi durumların genellikle normal olduğunu vurgulayan Uysal, "Bilgi kaybolmaz, sadece ulaşmak gecikebilir. Bir süre sonra hatırlanır." dedi. Ancak hastalığa bağlı unutkanlıkta bilginin kalıcı olarak kaybolduğunu, kişinin aynı soruyu tekrar tekrar sorduğunu ve bunun farkında olmadığını ifade etti. Bu noktada unutkanlığın bir durum olmaktan çıkıp bir işaret haline geldiğini belirtti.

GÜNLÜK YAŞAM ETKİLENİYORSA ALARM ZİLLERİ ÇALIYOR

Özellikle kişinin günlük yaşamını olumsuz etkileyen unutkanlıkların alarm niteliği taşıdığını dile getiren Doç. Dr. Uysal, tanıdık bir yerde yolunu kaybetmek, para işlerini karıştırmak, yemek yaparken aşamaları unutmak veya belirgin kelime bulma güçlüğü gibi durumların "yaş aldım, normaldir" denilerek geçiştirilmemesi gerektiğini vurguladı. Alzheimer gibi unutkanlığın bilinen nedenlerinden birinin sinsi başladığını ve en erken dönemde yeni bilgileri öğrenmede zorluk yaşandığını, aynı soruların tekrar edildiğini, eşyaların alışılmadık yerlere konulduğunu anlattı. Ancak Alzheimer'ın sadece unutkanlıkla sınırlı kalmayıp, yön bulma zorluğu, karar verme güçlüğü ve günlük hayatın organizasyonunun bozulması gibi belirtilerle ilerlediğini ekledi.

GENÇLERDE UNUTKANLIĞIN FARKLI NEDENLERİ VAR

Her unutkanlığın ciddi bir nörolojik hastalık anlamına gelmediğini belirten Doç. Dr. Uysal, gençlerde daha çok uyku eksikliği, yoğun stres, anksiyete, depresyon ve dijital bilgi yükü gibi faktörlerin ön planda olduğunu söyledi. Bu durumların dikkat sistemini bozduğunu ve hafızanın dikkat olmadan çalışmadığını vurguladı. Stresin hafıza üzerindeki etkisinin güçlü olduğunu, beyin stres altındayken hayatta kalmaya odaklandığı için bilgi kaydının zayıfladığını ve dikkatin dağıldığını belirtti. Bu yüzden kişinin kendini "çok unutkanım" olarak tarif edebileceğini, ancak aslında beynin farklı bir önceliklendirme yaptığını ifade etti.

ERKEN TANI HAYAT KURTARIR

Unutkanlığın ilerleyici bir hal alması durumunda vakit kaybetmeden değerlendirme yapılması gerektiğini vurgulayan Doç. Dr. Uysal, unutkanlık artıyorsa, günlük yaşamı etkiliyorsa, yakınlar fark ediyorsa veya davranış değişiklikleri eşlik ediyorsa zamanın kritik olduğunu söyledi. Erken değerlendirmenin hem tanı koymak hem de süreci doğru yönetmek için önemli olduğunu belirtti. Tanı sürecinin hasta öyküsü, yakınların gözlemleri, bilişsel testler, kan tetkikleri ve beyin görüntülemeleri gibi birçok unsuru bir araya getiren bir bulmaca gibi olduğunu anlattı. Erken tanının, hastalığın seyrini yönetmede büyük avantaj sağladığını, hastanın bağımsızlığının daha uzun süre korunabildiğini, uygun tedavilerin zamanında başlanabildiğini ve ailenin sürece hazırlanabildiğini vurguladı. Son olarak, beyin sağlığı için düzenli egzersiz, kaliteli uyku, sosyal etkileşim, yeni şeyler öğrenmek ve okumak gibi yaşam tarzı değişikliklerinin önemine dikkat çekti. Eğer altta yatan neden depresyon veya vitamin eksikliği gibi geri döndürülebilir durumlarsa unutkanlığın iyileşebileceğini, ancak Alzheimer gibi hastalıklarda tamamen geri dönüşün mümkün olmasa da süreci yavaşlatmanın ve yaşam kalitesini artırmanın mümkün olduğunu sözlerine ekledi.