ABD Dışişleri Bakanı Marco Rubio, salı günü Paris’te G7 ülkelerinin dışişleri bakanlarıyla yaptığı kapalı toplantıda, Başkan Donald Trump’ın İran politikasında izlemeyi planladığı yeni yolu anlattı. Axios’a konuşan üç yetkiliye göre Trump, İran’la savaşı yeniden başlatmakla anlaşmaya varmak arasında seçim yapmak yerine, rejimi ekonomik baskıyla zayıflatmayı hedefleyen üçüncü seçeneğe yöneldi. İran savaşı, ara seçimlerde Cumhuriyetçilere ağır kayıplar yaşatarak Trump’ın ikinci başkanlık döneminde siyasi bir yük oluşturdu. ABD’li bir yetkili, Trump’ın arayışını, “Bir çözüm arıyordu ancak izlenecek en iyi yolun ne olduğundan emin değildi” sözleriyle anlattı. Yönetim içindeki görüş ayrılığında İsrail yeni askeri saldırıları desteklerken Körfez ülkelerinin çoğu buna karşı çıktı. Trump, pazartesi günü Beyaz Saray’da Katar Başbakanı Şeyh Muhammed bin Abdurrahman Al Sani’yle görüştükten sonra, bölgesel müttefiklerin çağrıları üzerine yeni bir saldırı dalgasının “oldukça düşük bir ihtimal” olduğunu ve “gerekli görünmediğini” söyledi.
Ekonomik baskı ve “Demir Kapı” planı
Trump, askeri operasyonlar yerine ekonomik baskı ile deniz ablukasının sürdürülmesini savunuyor. Ayrıca İran’ın gelişmiş silah ve teknoloji taşımakta kullandığı kara güzergâhlarını kesmeyi amaçlayan “Demir Kapı” adlı operasyonun yürütüleceğini belirtti. Bu stratejiyi Rubio’nun yanı sıra Hazine Bakanı Scott Bessent, CIA Direktörü John Ratcliffe ve Trump’ın danışmanı ve damadı Jared Kushner destekliyor. Rubio, G7 dışişleri bakanlarına, “Başkan'ın önünde yalnızca iki seçenek yok. Mesele yalnızca savaşa dönmek ya da saçma bir barış anlaşması imzalamak değil. Aptalca bir anlaşma yapmayacağız. Sahip olduğumuz üçüncü seçenek, şu anda yaptığımız şeyi yapmaya devam etmektir” dedi. ABD’nin uyguladığı baskının İran ekonomisine ağır maliyetler yüklediğini, Tahran’ın terör örgütlerine kaynak aktarmasını ve ordusunu yeniden kurmasını zorlaştırdığını söyledi. Sürecin bir bitiş tarihi olmadığını vurgulayan Rubio, “Başkan asılsız bir zaman baskısı altında değil, İranlılar kendi ekonomilerine büyük zarar veriyor” ifadelerini kullandı.
Tahran anlaşma koşullarını “absürt” buluyor
Toplantı sonrasında gazetecilere konuşan Rubio, diplomatik ilerleme ihtimaline kuşkuyla yaklaştı: “İran bir anlaşmayı çok ister. Sorun şu ki, öne sürmeye devam ettikleri koşullar absürt. Yani şu anda ciddi bile değiller.” Ekonomik zorlukların artmasının tutumu değiştirebileceğini savunan Rubio, “Sonunda yemek yemek zorundasınız. Nihayetinde ekonomik gerçekler en radikal delinin bile kafasına dank eder. Dolayısıyla zaman geçtikçe bunun bir etkisi olacağını düşünüyorum” dedi. Rubio, askeri saldırılara dönülmemesinin çıkmaz anlamına gelmediğini belirterek İran’ın yaşadığı ekonomik sıkıntının her gün büyüdüğünü söyledi. “Aynı hedefe ekonomik araçlar ve ekonomik baskı yoluyla ulaşıyorsak askeri saldırılar düzenlememize gerek yok” diyen Rubio, İran’ın küresel pazarda enerji satamama durumuyla daha önce hiç bu ölçüde karşılaşmadığını kaydetti. ABD’nin baskıyı sürdürme planı Türkiye, Irak ve Pakistan gibi müttefiklerde kaygı yaratıyor. ABD’li bir yetkili, Washington’ın bu ülkelerden uçuşları durdurmak ve sınırları kapatmak da dahil İran’la ticareti kesmelerini istemesinin, ülkelerin içinde istikrarsızlığa yol açabileceğinden endişe edildiğini aktardı. Washington’ın tercihi, İran Dini Lideri Mücteba Hamaney’in hükümete ve Devrim Muhafızları Ordusu’na verdiği talimatla da ters düşüyor. Hamaney, “ne savaş ne anlaşma” durumunun sona ermesini ve savaşın net bir sonuca bağlanmasını istiyor. İran’ın sivil yönetimi bu talimatı müzakereler için yeşil ışık olarak değerlendirirken, baskı artarsa Devrim Muhafızları Ordusu’nun statükoyu bozmak için bölgede daha saldırgan adımlar atabileceği belirtiliyor. Atlantic Council’de görev yapan İran uzmanı Danny Citrinowicz, “İran'ın bu durumu süresiz olarak kabullenmek gibi bir niyeti yok. Tahran, Washington ve bölgesel ortakları için ekonomik ve güvenlik maliyetlerini artırmanın Amerikan politikasında bir değişikliği zorlamanın tek yolu olduğu sonucuna varabilir. Tehlike ortada: İran gerilimi tırmandırır, Washington karşılık verir ve her iki taraf da kendilerini zorunlu olarak istemedikleri başka bir askeri çatışmanın içinde bulur” değerlendirmesini yaptı. G7 toplantısında arabuluculuk temasları ve Trump’la görüşmesi hakkında bilgi veren Katar Başbakanı Al Sani, diplomasiye daha fazla alan açıldığına inandığını aktardı. Gerilimi azaltacak ilk adımın kimden geleceği ve güven artırıcı önlemlerin ne olacağı belirsizliğini korurken Al Sani, Trump’ın anlaşmayı bozup birkaç ay içinde savaşa dönebileceği endişesini gidermek için Çin ve Avrupa ülkelerinin garantör olmasını istedi.
