Yeşil altın İran'da kaldı, fıstık fiyatları roketlendi: Türkiye'ye dev zarar!

Orta Doğu'daki jeopolitik gelişmeler, sadece siyasi dengeleri değil, mutfaklarımızın vazgeçilmezi olan Antep fıstığının fiyatını da adeta uçurdu. Dünyanın en büyük ikinci Antep fıstığı üreticisi İran'da yaşanan savaş, küresel tedarik zincirinde ciddi bir kırılmaya yol açarken, 'yeşil altın'ın Türkiye'deki fiyatları son 8 yılın zirvesine fırladı.

İRAN'DA SAVAŞ, TÜRKİYE'DE FİYAT PATLAMASI

Şubat ayı sonunda İran'da başlayan çatışmalar, küresel gıda piyasalarını derinden sarstı. Dünya Antep fıstığı üretiminin beşte birini, ihracatının ise üçte birini tek başına karşılayan İran'daki lojistik hatlarının tamamen kilitlenmesi, fiyatları kaçınılmaz olarak yukarı çekti. Mart ayı itibarıyla Antep fıstığının pound (yaklaşık 453 gram) başına fiyatı 4,57 dolara ulaşarak, Mayıs 2018'den bu yana kaydedilen en yüksek seviyeye ulaştı.

SOSYAL MEDYA TALEBİ, KÜRESEL KRİZİ TETİKLEDİ

Krizin zamanlaması ise tam bir 'kusursuz fırtına' yarattı. Özellikle 2023 sonlarından itibaren sosyal medyada viral olan Antep fıstıklı çikolata akımı, Avrupa, Orta Doğu ve Asya'da talebi benzeri görülmemiş bir hızla artırdı. Bu yoğun talep artışı, İran'daki arz kriziyle birleşince, son iki yılda Antep fıstığı fiyatlarındaki artış oranı yüzde 30'u buldu. Mart ayı başından itibaren Orta Doğu'ya yönelik sevkiyatlar tamamen durdurulmuş durumda. Savaşın getirdiği iletişim kesintileri ve yaptırımlar, ürünlerin küresel pazarlara ulaşmasını imkansız hale getirdi. Bu durumdan en çok etkilenen ülkelerden biri de dünyanın en büyük ithalatçısı Hindistan.

ÜRETİCİLERİN ZORLU SEÇENEKLERİ

Fiyatları tetikleyen bir diğer önemli faktör ise 2025 hasadının zaten düşük bekleniyor olmasıydı. İran'ın kuzeydoğusundaki geniş fıstık bahçelerinin savaş nedeniyle zarar görüp görmediği henüz belirsizliğini koruyor. Eğer üretim alanları fiziksel hasar gördüyse, fiyatlardaki yükselişin uzun yıllar sürebileceği öngörülüyor. Antep fıstığının dondurma ve şekerleme sektöründe ikamesinin zor olduğu göz önüne alındığında, üreticiler önümüzdeki süreçte ciddi fiyat artışları, tarifelerde değişiklikler veya alternatif kuruyemişlere yönelme gibi zorlu seçeneklerle karşı karşıya kalacak. İran'ın devre dışı kalmasıyla gözler, küresel üretimin %40'ını ve sevkiyatın yarısını gerçekleştiren ABD'ye çevrildi. ABD'nin bu devasa talep karşısında fiyatları dengeleyip dengeleyemeyeceği ise merak konusu. Türkiye'de ise bu durum, iç piyasada baklava ve tatlı fiyatlarına dev zamlar olarak yansıyor.