Güney Afrika’daki Witwatersrand Havzası, dünyanın en zengin madencilik bölgelerinden biri olmayı sürdürüyor. 1886’daki keşfinden bu yana insanlık tarihinde çıkarılan altının yaklaşık yüzde 40’ı, yani 45,3 milyon kilogramı, bu havzadan elde edildi. Yer altında hâlâ 45 milyon kilogramdan fazla altın bulunduğu ve rezervin yaklaşık 500 milyar dolar değerinde olduğu tahmin ediliyor. Ancak düşük cevher oranı ve altınlı kayaçların derinlerde yer alması, bu kaynağın büyük bölümüne erişimi zorlaştırıyor.
Altın yatakları milyarlarca yıl önce oluştu
Havzadaki yataklar, Dünya atmosferinde oksijenin çok az, mikrobiyal yaşamın hâkim olduğu Arkeen Devri’nde, 2,7 ila 3 milyar yıl önce şekillendi. Volkanik arazilerden geçen eski nehirler, kayalardan kopardıkları altın parçacıklarını taşırken yoğun altın nehir yataklarında ve çakıllı alanlarda birikti. Tortulların altında kalan bu birikimler, ısı ve basıncın etkisiyle konglomera adı verilen sert kayaçlara dönüştü. Kayaçlardaki yuvarlak altın taneleri, parçacıkların geçmişte suyla taşındığına işaret ediyor.
Keşif Johannesburg’un gelişimini başlattı
Altın yataklarını 1886’da arayıcı George Harrison fark etti. Bölgede kurulan kamp zamanla Johannesburg’a dönüştü; çevresinde demiryolları, işleme tesisleri ve finans merkezleri gelişti. Altın, kayaçlara dağılmış mikroskobik parçacıklar hâlinde bulunduğundan çıkarılması için tonlarca kayanın kırılması ve kimyasal işlemlerden geçirilmesi gerekti. Bu nedenle havza, bireysel arayıcılardan çok ağır sanayi ve teknolojiye dayalı bir madencilik merkezine dönüştü. 19. yüzyılda bilim insanları altının nehirlerle mi taşındığı, yoksa kayaçlar oluştuktan sonra sıcak sıvılarla mı biriktiği konusunda anlaşamadı. Arizona Üniversitesi araştırmacıları, yarılanma ömrü 45 milyar yıl olan radyoaktif renyum-187 izotopuyla yaptıkları tarihleme sonucunda, altının eski nehir süreçleriyle biriktiğini belirledi. Bulgular ayrıca, Dünya mantosunun 3 milyar yıl önce Güney Afrika’nın bulunduğu yerde daha sıcak ve altın bakımından zengin olduğuna dair jeolojik izler ortaya koydu.
