Zambiya'da 18 Şubat 2025 tarihinde meydana gelen bir maden atığı barajı çökmesi, Chambishi Deresi'ne, ardından Mwambashi ve Kafue nehirlerine yaklaşık 50 milyon litre asitli ve ağır metal içeren atığın karışmasına neden oldu. Bu olay, bölgede yaşayan milyonlarca insan ve yaban hayatı için ciddi bir çevre felaketine yol açtı. Sino-Metals Leach Zambia'ya ait tesislerdeki kazanın ardından çok sayıda balık telef oldu, tarım arazileri zarar gördü ve Kitwe kentinde su kesintileri yaşandı.
Besin zincirine bulaşan tehlike
Copperbelt Üniversitesi'nden araştırmacılar tarafından yapılan bağımsız bir inceleme, kirliliğin boyutlarını gözler önüne serdi. Alınan su, tortu, balık ve ot örneklerinde bakır, demir, çinko, kurşun ve arsenik gibi ağır metallerin çevresel sınırları aştığı tespit edildi. Daha da endişe verici olanı, bu metallerin balıklar ve hayvanların tükettiği otlarda biriktiğinin saptanmasıdır. Bu durum, kirleticilerin besin zinciri yoluyla insanlara ve diğer canlılara ulaşma riskini ortaya koyuyor.
Uzun vadeli etkiler ve restorasyon çabaları
Kafue Nehri, Zambiya'da yaklaşık 700 bin kişinin içme suyu, tarım ve balıkçılık ihtiyacını karşılayan hayati bir su kaynağıdır. Felaketin ardından başlatılan resmi restorasyon programı, nehirlerin iyileştirilmesini amaçlasa da, çevre örgütleri toprakta ve canlılarda biriken ağır metallerin uzun vadeli etkilerinin henüz tam olarak ortadan kalkmadığı konusunda uyarıyor. Araştırmacılar, su kalitesinin normale dönmesinin tek başına yeterli olmadığını, canlılardaki ve tarım alanlarındaki kirliliğin uzun süre takip edilmesi gerektiğini vurguluyor.
