ABD Başkanı Donald Trump, enerji güvenliğini yeniden şekillendirme stratejisi kapsamında, nadir toprak elementleri (NTE) ve kritik minerallerde Çin'in küresel hakimiyetini kırmak amacıyla çeşitli ülkelerle stratejik ortaklıklar kurma yoluna gidiyor. Bu gelişmeler, Türkiye'nin Eskişehir Beylikova'daki nadir toprak rezervlerinin geleceği hakkında soru işaretleri yaratıyor.
Türkiye'nin NTE rezervlerinin akıbeti
Beylikova'daki NTE rezervlerinin işlenmesi konusunda Türkiye'nin Çin ile Ekim 2024'te bir mutabakat zaptı imzalamış olmasına rağmen, işleme yerinin belirlenmesindeki anlaşmazlıklar nedeniyle görüşmeler durma noktasına gelmişti. Rusya ile yapılan benzer temasların da sonuçsuz kalması üzerine Türkiye, rotasını ABD'ye çevirdi. ABD ile imzalanan Sivil Nükleer İşbirliği Mutabakat Zaptı'nda NTE'ye dair bir madde olup olmadığı netlik kazanmazken, ABD'nin kritik anlaşmalarını göz önünde bulunduranlar, 'Sıra Türkiye'de mi?' sorusunu gündeme getiriyor. Nitekim, Eylül 2025'te imzalanan anlaşmanın ardından ABD merkezli Bloomberg haber kuruluşu, Türkiye'nin NTE rezervlerini geliştirmek amacıyla ABD ile görüşmelere başladığına dair haberler yayımlamıştı.
Milli menfaatler ve küresel stratejiler
Trump yönetiminin Avustralya ile imzaladığı kritik mineraller ve NTE anlaşmasını, 'fırsatları bir üst seviyeye taşıma' olarak tanımladığı biliniyor. Benzer şekilde, Ukrayna'ya sağlanan mali desteğin karşılığında ülkenin stratejik yeraltı kaynaklarına öncelikli erişim hakkı elde edilmişti. Beyaz Saray, Güneydoğu Asya ülkelerinden Suudi Arabistan'a kadar geniş bir coğrafyada, maden işletmesinden mıknatıs üretimine uzanan tedarik zinciri ortaklıkları da tesis etti. Bu bağlamda, kritik mineralleri işleme teknolojisine sahip olmayan Türkiye'nin, dünya ikincisi konumundaki 694 milyon tonluk NTE rezervini, ülke menfaatlerini ön planda tutarak ekonomiye kazandırma çabası büyük önem taşıyor. Orta Vadeli Program (OVP) kapsamında kritik minerallere yönelik yasal düzenlemeler yapılacağı öngörülüyor. Cumhurbaşkanı Yardımcısı Cevdet Yılmaz, 6 Eylül'deki OVP toplantısında, enerji alanındaki kamu iktisadi teşebbüslerinin (KİT) daha fazla arama yapması ve küresel etkinliğini artırması gerektiğini vurgulamıştı. OVP'nin enerji ve doğal kaynaklarda arz güvenliğinin güçlendirilmesi bölümünde, 'kritik ve stratejik mineraller üretimi desteklemek amacıyla mevzuat düzenlemeleri yapılacağı' ve 'nadir toprak elementlerinin ekonomiye kazandırılacağı' ifadelerine yer verildi.
