Namibya çölünde altın sarısı bitki örtüsünün arasında, üzerinde ot yetişmeyen binlerce çıplak toprak dairesi bulunuyor. Bu ekolojik oluşumların nedeni konusunda termitleri ve bitki köklerinin rekabetini öne çıkaran iki görüş tartışılıyor.
Termitlerin rolü
Norbert Jürgens ve ekibi, bölgede 1.700'den fazla peri masalı dairesinde kum termitlerine rastladı. Bu açıklamaya göre termitler kökleri kemirerek kolonilerinin çevresindeki bitkileri temizliyor, yer altında su rezervuarları oluşturuyor. Kolonilerin birbirine karşı koruduğu sınırların daireler arasındaki geometrik aralığı meydana getirdiği düşünülüyor. Ancak bu görüş, topraktaki bütün süreçleri tek başına açıklamıyor.
Köklerin su rekabeti
Stephan Getzin, dairelerin oluşumunu bitki köklerinin su için yarışmasına bağlıyor. Saha deneylerinde, daire içindeki fidelerin yağmurdan kısa süre sonra kuruyup sarardığı, dışarıdakilerin ise yeşil kaldığı gözlendi. Kurak toprakta suyu paylaşamayan çevredeki bitkiler, merkezdeki otları susuz bırakıyor. 2025 tarihli PLoS One araştırmasına göre çıplak merkezler organik madde bakımından çok fakir ve neredeyse hiçbir hayvan yaşamı barındırmıyor. Araştırmacıların yöneldiği karma modele göre termitler geniş ölçekte peyzajı düzenleyip su rezervuarları oluştururken, köklerin yerel su rekabeti dairelerin merkezlerini çıplak bırakıyor. Kuraklık sonrasındaki yağmurlarla olgun dairelerin önemli bir bölümü yeniden yeşeriyor. Benzer desenlerin dünya genelinde 200'den fazla kurak bölgede görülmesi, su dengesiyle bitkilerin kendi kendini düzenlemesinin etkisine işaret ediyor.
