Libya'da kritik adım: Deniz yetki alanları anlaşması onaylanacak mı?

Libya Temsilciler Meclisi'nin, Türkiye ile Libya arasında 27 Kasım 2019'da imzalanan Deniz Yetki Alanlarının Sınırlandırılması Mutabakat Muhtırasını onaylayıp onaylamayacağı, Doğu Akdeniz'deki jeopolitik dengeleri etkileyecek kritik bir adım olarak değerlendiriliyor.

BİNGAZİ İLE İLİŞKİLERİN İYİLEŞMESİNİN ETKİSİ

Altı yıl önce Trablus'taki Libya Ulusal Mutabakat Hükümeti (UMH) ile imzalanan anlaşmanın bugün yeniden gündeme gelmesinin nedeni, Türkiye'nin son dönemde Bingazi ile ilişkilerini düzeltmesi ve Temsilciler Meclisi'nin onay konusunda ciddi sinyaller vermesidir. Libya'da yönetim, 2011'den beri Trablus'taki UMH ve Bingazi'deki Halife Hafter'in liderliğindeki güçler arasında bölünmüş durumda. Birleşmiş Milletler, UMH'yi meşru yönetim olarak kabul ederken, ülkenin yasama organı olarak Hafter'e yakın Akile Salih başkanlığındaki Tobruk'taki Temsilciler Meclisi görev yapıyor. TBMM, anlaşmayı 5 Aralık 2019'da onaylamıştı, ancak Libya Temsilciler Meclisi henüz adım atmamıştı. Türkiye, anlaşma kapsamındaki Türk yetki alanına ilişkin haritayı BM'ye iletti ve kayda alınmasını sağladı. Anlaşmanın Libya tarafından da onaylanması, Türkiye'nin Doğu Akdeniz'deki siyasi ve hukuksal pozisyonunu güçlendirecektir.

DİPLOMASİ VE GÜVEN ARTIRICI ÖLÇÜMLER

Türkiye ve Libya, deniz yetki alanlarının sınırlandırılmasına ilişkin mutabakatı imzaladıkları gün “Güvenlik ve Askeri İş Birliği Mutabakat Muhtırası”nı da imzalamıştı. Türkiye, Trablus ile Bingazi arasında tarafını seçerek, Mısır ve Birleşik Arap Emirlikleri tarafından desteklenen Hafter'in ülkeyi tamamen ele geçirmesini engellemişti. Anlaşma uyarınca Trablus'a ait güvenlik güçlerinin eğitilmesinde önemli rol oynayan Türkiye'nin hala Libya'da askeri varlığı bulunuyor. Ancak son dönemde Trablus-Bingazi ilişkilerinin yumuşaması ve Türkiye'nin Mısır ve BAE ile ilişkilerini normalleştirmesi, Bingazi ile diyaloğun artmasına ve gerilimin azalmasına yol açtı. Milli İstihbarat Teşkilatı Başkanı (MİT) İbrahim Kalın'ın 25 Ağustos'ta Bingazi'de Hafter ile görüşmesi ve Türk Silahlı Kuvvetleri'nden bir heyetin Saddam Hafter ile görüşmeleri bu gelişmelere örnektir. Saddam Hafter, Haziran ayında Ankara'da Savunma Bakanı Yaşar Güler ile görüşmüştü. Dışişleri Bakanı Hakan Fidan, 28 Ağustos'ta verdiği röportajda, Türkiye'nin Libya politikasının temel hedefinin Trablus ve Bingazi yönetimlerinin birleşmesi olduğunu ve bazı konuların halledilmesi durumunda kendisinin de Bingazi'ye ziyaret düzenleyebileceğini belirtti. Türkiye, 2014'te faaliyetlerini askıya aldığı Bingazi Konsolosluğu'nu bu sene içinde açtı ve THY, 10 sene aradan sonra Bingazi'ye uçuşları yeniden başlattı. Libya Temsilciler Meclisi'nin, Ankara ile Trablus arasında 2019'da imzalanan mutabakat muhtırasının onaya uygunluğunun incelenmesi için özel bir komite kurması, bölgede dikkatle takip ediliyor.

DOĞU AKDENİZ'DEKİ ETKİLERİ

Türkiye ve Libya arasında imzalanan deniz yetki alanlarının sınırlandırılması anlaşması, Doğu Akdeniz'de Yunanistan, Kıbrıs Rum Yönetimi, Mısır ve İsrail'in başını çektiği Doğu Akdeniz Doğalgaz Forumu'nun kurulmasından hemen sonra gerçekleşti. O dönem Türkiye ve Yunanistan ciddi bir gerilim içindeydi. AB, anlaşmanın hukuki olmadığını savunuyor. Yunanistan ile Libya da deniz yetki alanları konusunda görüş ayrılığı yaşıyor. Libya, geçen haftalarda Girit adasının güneyinde hidrokarbon arama lisansı veren Yunanistan'a protesto notası vermişti. Hafter yönetiminin onay adımını atması büyük önem taşıyor; bu onayla anlaşmanın hukuki bütünlüğü tamamlanacak ve Türkiye'nin Doğu Akdeniz'deki hakları güvence altına alınacaktır. Ayrıca, Türkiye ile Libya arasında off shore hidrokarbon arama işbirliğinin önü açılacaktır. Bu konuda son görüşme iki ülke enerji bakanları arasında Haziran ayında gerçekleşmiş ve TPAO ile Libya Ulusal Petrol Şirketi arasında Libya karasularında doğalgaz arama anlaşması imzalanmıştı. Anlaşmanın onaylanıp onaylanmayacağına ilişkin kararda gözler Hafter'de olacak. Onay, Hafter'in Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan ile görüşmesinde de önemli konulardan biri olacak.