Van'ın dünyaca ünlü tekir gözlü kedileri, iklim değişikliğinin neden olduğu sıcaklık artışlarından olumsuz etkileniyor. Doğu Anadolu'nun sert kışlarına uyum sağlamış bu kedilerin deri ve tüy yapılarında, yükselen sıcaklıklarla birlikte değişiklikler gözlemleniyor. Ani sıcaklık yükselişleri, soğuk iklimlerde avlanmaya adapte olmuş bu nadir kedi türü için zorluk yaratıyor. Van Yüzüncü Yıl Üniversitesi Van Kedisi Araştırma Merkezi, kedileri korumak amacıyla klima sistemleri ve özel yüzme havuzları inşa etti.
Sıcaklık artışının etkileri
Araştırma Merkezi Müdürü Prof. Dr. Abdullah Kaya, geçmişte klimaya ihtiyaç duyulmazken artık sistemlerin kullanıldığını belirtti. Kaya, “Eskiden kısa süren sıcak mevsim artık çok daha uzun sürüyor. Bu durum doğrudan kedileri etkiliyor” dedi. Yaz aylarında kedilerin tüylerinin seyrekleştiğini ve aşırı sıcakların iştah kaybına yol açtığını aktaran Kaya, bu olumsuz etkileri önlemek için çeşitli önlemler alındığını söyledi. Birleşmiş Milletler'in verilerine göre Doğu Anadolu, küresel ortalamadan daha hızlı ısınıyor. Yaklaşık 1.740 metre yükseklikteki Van'da kışlar ılımanlaşıyor, kar örtüsü azalıyor, yağış düzeni değişiyor ve yaz sıcak hava dalgaları daha sık görülüyor. Van Yüzüncü Yıl Üniversitesi öğretim üyesi Doç. Dr. Caner Yerli, Van Gölü'nün iklim değişikliği ve yanlış su yönetimi nedeniyle ciddi bir su kriziyle karşı karşıya olduğunu vurguladı. İklim modelleri, Van Gölü havzasının daha sıcak ve kurak bir Akdeniz iklimine doğru değiştiğini gösteriyor.
Koruma çalışmaları ve geleceği
Diğer kedi ırklarından farklı olarak suyu seven Van kedilerinin geçmişte Van Gölü'nde yüzdükleri biliniyor. Sıcak günlerde araştırma merkezindeki havuzlarda serinleyen kedilerin tüyleri, nemi uzaklaştırmaya yardımcı özel bir yapıya sahip ve bu da yağışlı havalarda daha kuru kalmalarını sağlıyor. Yüzme havuzlarının sıcaklık etkisini azalttığını belirten Abdullah Kaya, asıl sorunun iklim değişikliğinin hızlı gerçekleşmesi olduğunu ve sıcaklık artışının yavaşlatılması gerektiğini ifade etti. Doğu Anadolu'da izole bir şekilde gelişen Van kedisi ırkı, 1950'lerde uluslararası alanda tanınmaya başladı. Ancak kentleşme ve sahiplerinin kedilerini başka ırklarla çiftleştirmesi, popülasyonu olumsuz etkiledi. 1992'de yapılan bir araştırmada sadece 92 safkan Van kedisi tespit edilmişti. Devlet destekli koruma programları ve yurt dışına çıkarılma sınırlamaları sayesinde, nesli tükenme tehlikesiyle karşı karşıya kalan safkan Van kedilerinin sayısı 300'ün üzerine çıkarıldı. Van kedileri artık sokaklarda nadiren görülüyor ve büyük bir kısmı kontrollü ortamlarda yetiştiriliyor. Abdullah Kaya, sıcaklıkların Van kedileri üzerindeki etkisini ölçen kapsamlı bir bilimsel araştırmanın henüz yapılmadığını ve bu alanda ortaklar aradıklarını belirtti. Kaya, korunaklı ortamlardaki kedilerin bile sıcaktan etkilendiğini, dışarıdaki sokak kedilerinin ise daha zor koşullarla karşılaştığını ekledi.









