• satrroıad dörüm
  • ceylan hafriyat
DÜNYA
Yayınlanma : 21 Kasım 2026 21:30

Kartalların adadaki maymunlarda yarattığı 'korku manzarası

Kartalların adadaki maymunlarda yarattığı 'korku manzarası
Panama'daki bir adaya bırakılan iki harpi kartalı, maymunlarda 'korku manzarası' yarattı. Kartallar adadan ayrıldıktan aylar sonra bile maymunlar gökyüzünden gelebilecek tehditlere karşı tetikte kaldı.

Panama Kanalı'ndaki Barro Colorado Adası'na salınan iki harpi kartalı, adadaki maymun popülasyonunda beklenmedik bir etki yarattı. Kartalların avladığı hayvan sayısının sınırlı kalmasına rağmen, maymunlar gökyüzünden gelebilecek tehditlere karşı sürekli tetikte yaşamaya başladı. Bu korku, kartallar adadan ayrıldıktan aylar sonra bile devam etti.

Adanın yeni sakinleri ve eski tehdit

Gatun Gölü'nün 1913'te oluşumuyla adalara dönüşen eski tepelerden biri olan Barro Colorado Adası, zamanla önemli bir araştırma merkezine evrildi. Adanın küçük olması nedeniyle jaguar ve puma gibi büyük yırtıcılar burada barınamıyordu. Adada en son 1950'de görülen harpi kartalı da, maymunlar ve tembel hayvanlar için gökyüzünden gelebilecek bir tehdit oluşturmuyordu. Nesli tehlike altındaki harpi kartallarını doğaya yeniden kazandırmak amacıyla 1999'da Peregrine Fund tarafından iki genç kartal adaya bırakıldı. Üzerlerine radyo vericileri takılan kartalların avlanma alışkanlıkları, biyolog Janine Touchton ve ekibi tarafından 14 ay boyunca incelendi. Erkek kartal, adaya gelişinin ilk 89 gününde dokuz farklı türden 25 hayvan avladı; bunların yarısını tembel hayvanlar oluşturuyordu. Dişi kartal ise daha çok primatları avlamayı tercih etti ve avlarının yüzde 80'ini uluyan maymunlar meydana getirdi. Araştırmacılar, dişi kartalın hava koşullarına göre avını değiştirdiğini gözlemledi. Güneşli günlerde tembel hayvanları, yağışlı günlerde ise seslerinden yerini belirlediği maymunları avlıyordu.

Maymunların kartal tepkisi ve ekolojik etki

Araştırma boyunca iki kartalın maymunlara yönelik 30 saldırısı kaydedilirken, bunlardan yedisi başarılı oldu. Uluyan maymunlar alarm sesleri çıkararak kaçarken, bazı erkek maymunlar kartalları uzaklaştırmaya çalıştı. Hoparlörlerden çalınan harpi kartalı sesi, adadaki maymunlarda başlarını gökyüzüne kaldırma ve çevrelerini kontrol etme gibi tepkilere yol açtı. Bu tepki, anakaradaki ve hayatlarında hiç harpi kartalı görmemiş maymunların aynı sese gösterdiği kısa süreli merakın aksine, adadaki maymunların bu yırtıcıyı özel bir tehdit olarak tanıdığını gösterdi. Bu durum, 'korku manzarası' olarak adlandırılıyor ve bir avcının etkisinin sadece yakaladığı hayvanlarla sınırlı kalmadığını, avlarının beslenme ve hareket alışkanlıklarını da değiştirdiğini ortaya koydu. Kartalların adadan ayrılmasından en az yedi ay sonra yapılan aynı ses deneyi, maymunların hala olası tehlikeyi aramaya devam ettiğini gösterdi. Araştırmacılara göre, kartalların adadaki potansiyel avların sadece yüzde 1,4'ünü bir yılda yakalaması beklenirken, varlıkları maymunların yaşam biçimini değiştirmeye yetti. Toplam 71 avlanma vakası kaydedilirken, kartalların yarattığı korku adadan ayrılmalarından sonra da sürdü. Bu durum, bir yırtıcının doğadaki gücünün sadece kaç hayvan avladığıyla ölçülemeyeceğini, bazen iki avcının varlığının bile bir ekosistemin davranışlarını değiştirebildiğini gösterdi.