Küresel gübre krizinde derinleşen tehlike: Fiyatlar ve tedarik zinciri sarsılıyor

Orta Doğu'daki ABD ve İsrail'in İran'a yönelik saldırıları ve Tahran'ın karşı ataklarıyla artan jeopolitik gerilim, Hürmüz Boğazı'nın sevkiyata kapatılmasına neden oldu.

GÜBRE ARZINDA CİDDİ KISITLAMA

Bu durum, küresel tarım sektörü için kritik bir girdi olan gübre arzını önemli ölçüde azaltarak, Birleşmiş Milletler Gıda ve Tarım Örgütü (FAO) tarafından 'sistematik bir şok' olarak değerlendirildi. FAO, bölgedeki tanker trafiğinin yüzde 90 oranında düştüğünü belirterek, bu durumun gıda güvenliğini tehdit ettiğini vurguladı. Enerji arzındaki darboğaz ve lojistik sıkıntılar, gübre üretim tesislerini üretim durdurmaya zorlayarak, artan maliyetlerle birlikte küresel gıda enflasyonunu tetiklemeye devam ediyor. Özellikle Hürmüz Boğazı’ndaki aksaklıklar ve Katar’daki enerji altyapısına yönelik saldırılar, gübre sanayisini doğrudan etkiliyor.

FİYATLARDAKİ KESKİN ARTIŞ

Gübre fiyatları, doğal gaz fiyatlarına bağlı olarak hareket ediyor. 27 Şubat'ta ton başına 482 dolardan işlem gören Orta Doğu çıkışlı üre fiyatları, mart ayı itibarıyla yüzde 56 artarak 750 dolara ulaştı. Analistler, krizin devam etmesi halinde azotlu gübre fiyatlarının iki katına çıkabileceği konusunda uyarıyor. Hürmüz Boğazı'ndaki sevkiyat kısıtlamalarının, küresel gübre tedarik zincirinde toplamda yüzde 33'lük bir daralmaya yol açtığı tahmin ediliyor. Bu durum, toplam gübre arzının yüzde 20'sinin Körfez menşeli olması nedeniyle küresel ticareti büyük ölçüde etkiliyor.

GIDA GÜVENLİĞİ TEHDİDİ

Kuzey Yarımküre'de devam eden bahar ekimi sezonu, gübre krizinin en yoğun olduğu döneme denk geliyor. ABD'de gübre stoklarının mevsimsel ortalamanın yüzde 25 altına düşmesi, çiftçileri zor bir mali kararın eşiğine getiriyor. Yüksek fiyatlar karşısında gübre tedarik etmek zorunda kalan üreticiler, ya yüksek maliyetlerle karşılaşacak ya da yetersiz gübre kullanımı nedeniyle rekolte kaybı yaşayacak. FAO Başekonomisti Maximo Torero, mevcut krizin enerji boyutunu aşarak küresel tarımsal üretim zincirini felç etme noktasına geldiğini belirtti. Torero, gıda arzında olumsuz etkilerin devam etmesi durumunda, uluslararası toplumu acil eyleme çağırdı.