• satrroıad dörüm
  • ceylan hafriyat
DÜNYA
Yayınlanma : 16 Kasım 2026 08:31

Grönland'daki heyelan Dünya'yı 9 gün titreştirdi

Grönland'daki heyelan Dünya'yı 9 gün titreştirdi
Doğu Grönland'daki Dixon Fiyordu'nda 16 Eylül 2023'te yaşanan heyelan, 92 saniyede bir tekrarlanan sismik sinyali dokuz gün boyunca üretti. Uydu verileri dalganın hareketini ölçtü.

16 Eylül 2023'te Doğu Grönland'daki Dixon Fiyordu'na düşen kaya ve buzul kütlesi, dokuz gün boyunca süren sismik dalgalar oluşturdu. Fiyort duvarlarına çarpan su, Dünya'nın farklı yerlerindeki istasyonlarda her 92 saniyede bir kaydedilen düşük frekanslı titreşimlere yol açtı. Sinyalin kaynağı, uydu görüntülerinin incelenmesiyle belirlendi. Yamaçtan kopan kaya ve buzun suya karışmasıyla oluşan su kütlesi, karşı yamacın 200 metreden fazla yüksekliğine ulaştı. Science dergisinde yayımlanan araştırmanın baş yazarı Christian Svenvig, “Fiyordun 10 kilometrelik bölümünde su püskürmesinin ortalama yüksekliği 60 metreye ulaştı” açıklamasını yaptı. Aynı bölgede 11 Ekim'de meydana gelen daha küçük bir heyelan da yamaçlardaki dengesizliğin sürdüğünü gösterdi.

Fiyorttaki dalga sismik sinyal üretti

The Seismic Record dergisinde araştırma yayımlayan Angela Carrillo-Ponce, fiyordun şeklinin dalgayı içeride tuttuğunu belirledi. Okyanusa açılan noktadaki keskin kıvrım, suyun açık denize ulaşmasını engelledi. Dışarı çıkamayan su, “seiche” adı verilen durağan dalga hareketine dönüştü. İleri geri hareket edip kaya duvarlarına çarpan su, yer kabuğuna iletilen düşük frekanslı dalgalar oluşturdu; bunlar binlerce kilometre uzaktaki cihazlarda 92 saniyelik aralıklarla kaydedildi.

Uydu verileri dalga ölçümlerini doğruladı

Araştırmacılar önce yer sensörlerinin verileriyle dalganın hareketini modelledi. Nature Communications dergisinde yayımlanan çalışmada Thomas Monahan ve ekibi, SWOT uydusunun radar verileriyle su yüzeyinin iki boyutlu haritalarını oluşturdu. Ölçümler, su seviyesinin kıyıdan kıyıya 2 metreye kadar değiştiğini gösterdi. Veriler Kanada'daki Alert istasyonunun kayıtlarıyla birleştirildi; hesaplamalar dalganın ilk genliğinin 8 metre olduğunu ortaya koydu. Hava ve gelgit modelleri bu hareketi açıklayamadı. Araştırmacılar, karşıdaki dik kayalıklara ulaşan suyun 200 metreden fazla sıçramasının yerel bir yükseklik ölçümü olduğunu; 8 metrenin ise fiyordun açık su kesimindeki durağan dalganın genliğini gösterdiğini belirtti. Bu ayrım, sismik sinyali yayan kuvvetin yerel sıçramadan ayrılmasını sağladı. Çalışmada SWOT verilerinin, kapalı kutup bölgelerindeki deniz tehlikelerinin gerçek zamanlı izlenmesi için yeni olanak sunduğu kaydedildi. Bilim insanları çöküşün temel nedenini yamacın eteğindeki buzulun erimesi olarak gösterdi. Sıcaklık artışı ve donmuş toprağın çözülmesi, Grönland'daki dik yamaçların yapısını zayıflatıyor. Bu koşullar, 2017'de Karrat Fiyordu'nda meydana gelen ve Nuugaatsiaq köyünü yok eden kaya düşmesine benzer riskler taşıyor. Buz kaybı sürerken, kesintisiz gerçek zamanlı izleme sistemleri olmadan yeni çökmelerin ne zaman yaşanacağını öngörmek mümkün görünmüyor.