Faytonculuk zanaatı, usta eksikliği nedeniyle yok olma tehlikesiyle karşı karşıya

Türkiye'de bir dönem ulaşımın vazgeçilmez aracı olan faytonlar, usta yetişmemesi nedeniyle yok olma tehlikesi yaşıyor. Bu tarihi zanaatı sürdüren usta sayısı ülke genelinde oldukça az. Fayton üretimi, halk arasında basit bir marangozluk işi gibi görünse de aslında yüksek mühendislik bilgisi gerektiriyor.

FAYTON YAPIMININ TEKNİK DETAYLARI

Fayton yapımında kullanılan malzemeler, bu zanaatı benzersiz kılan önemli unsurlar taşıyor. Gövdelerde darbe emici dişbudak ağacı kullanılırken, tekerlek parmaklarında yüksek dirence sahip gürgen tercih ediliyor. Bu özellikler, doğal bir süspansiyon sağlıyor. Tekerleklerin dışa eğimli yapısına kamber açısı denirken, bu yapı yükü aksın en güçlü noktasına aktarıyor ve viraj güvenliğini artırıyor. Elde dövülen çelik makaslar yol sarsıntısını en aza indiriyor.

USTALAR BU SANATI YAŞATMAK İÇİN MÜCADELE EDİYOR

Türkiye'de fayton üretimiyle ilgilenen son ustalar, bu zanaatın sadece araba üretmek olmadığını vurguluyorlar. Cem Kara Osman, bu mesleği babasından miras aldığını belirtirken, faytonların yalnızca belirli etkinliklerde kullanıldığını ifade etti. Fayton yapımında ustalık gerektiren marangozluk, demir dövme ve torna bilgisi gibi alanlarda yeterli sayıda ustanın kalmadığına dikkat çekiyor. Yeni neslin bu mesleğe ilgi duymaması, faytonculuğun geleceğini tehlikeye atıyor.