Çalışanların emeklilik döneminde alacakları maaş tutarı, sigortalılık süresi kadar SGK'ya bildirilen brüt kazanç miktarıyla doğrudan ilişkilidir. Ekim 2008'de yürürlüğe giren 5510 Sayılı Kanun ile Aylık Bağlama Oranı'nın (ABO) düşürülmesi, SGK matrahının alt sınırda kalması durumunda çalıştıkça emekli maaşının düşmesine yol açmaktadır. Bu durum, SSK ve Bağ-Kur kapsamındaki çalışanlar ile esnaf ve şirket ortakları için önemli bir risk oluşturmaktadır.
Prime Esas Kazanç (PEK) önem kazanıyor
Türkiye Gazetesi yazarı İsa Karakaş, emekli maaşını artırmanın anahtarının Prime Esas Kazanç (PEK) tutarında gizli olduğunu belirtiyor. Karakaş'a göre, SGK matrahına yalnızca temel ücretin değil, aynı zamanda yan hakların da eklenmesi büyük önem taşımaktadır. Matraha dahil edilmesi gereken ödemeler arasında fazla çalışma (fazla mesai) ücretleri, ulusal bayram ve genel tatil günleri yevmiyeleri, ikramiye, prim ve diğer prime tabi her türlü ücret eklentileri yer almaktadır. Karakaş, çalışma hayatında dökülen her damla alın terinin kutsal olduğunu vurgulayarak, ancak SSK ve Bağ-Kur kapsamında çalışan binlerce sigortalının, asgari ücret veya düşük matrah üzerinden bildirilen çalışmaların gün sayısı arttıkça gelecekteki emekli aylığını artırmak yerine düşürdüğü gerçeğiyle karşılaştığını dile getiriyor. Düşük matrahla geçen her ayın, gelecekteki emeklilik maaşını daralttığını belirten Karakaş, “Ekim 2008 Kırılması” ve “Düşük Matrah Tuzağı” gibi kavramlara dikkat çekiyor. Yüksek emekli maaşı bağlanması için kesin reçeteyi açıklayan Karakaş, fazla mesai yapılması, bayramlarda çalışılması veya prim, ikramiye, yol parası gibi ödemelerin alınması durumunda, bu tutarların SGK'ya gerçeğe uygun ve eksiksiz bildirilmesinin çalışanların lehine olacağını ifade ediyor.
Fazla mesai ücretlerinin takibi hayati önem taşıyor
İş hukukunda haftalık yasal çalışma süresi 45 saat olarak belirlenmiştir ve bu süreyi aşan çalışmalar fazla mesai sayılır. Fazla çalışma saat ücreti, normal çalışma saat ücretinin %50 fazlasıyla ödenir. Karakaş, bir işçi üzerinden verdiği örnekle fazla mesai ücretinin hesaplanmasını ve bunun SGK'ya bildirilmesinin emekli maaşına esas matrahı doğrudan yükselteceğini ve bağlanacak emekli aylığını artıracağını açıklıyor. Ayrıca, ulusal bayram ve genel tatil günlerinde çalışılması hâlinde, bu çalışmalar için çift yevmiyenin yanı sıra fazla çalışma ücretlerinin de hesaplanıp bordroya brüt olarak yansıtılmasının kritik önem taşıdığını vurguluyor. Denetim ve uygulama süreçlerinde en sık karşılaşılan sorunun fazla mesai ücretlerinin ödenmemesi ya da SGK'ya bildirilmemesi olduğunu aktaran Karakaş, çalışanların bordrolarını her ay incelemesi gerektiğini belirtiyor. Yargıtay içtihatlarına göre, imzalı ücret bordrolarında fazla çalışma ücreti ödendiği görünüyorsa, işçinin daha fazla çalışma yaptığını ileri sürmesi kural olarak mümkün değildir. Bu nedenle, fazla mesai ücretiniz bordroda yer almamışsa bordroyu imzalamayın veya “Fazla çalışma alacağım saklıdır” şeklinde ihtirazi kayıt düşmek faydalı olacaktır. Fazla mesai ücretleriniz ödenmemişse veya eksik ödenmişse bordrolara imza atmaktan kaçınmanız ya da şerh düşmeniz idari ve adli aşamada lehinize olacaktır. Fazla mesainiz ödenmediğinde veya SGK'ya bildirilmediğinde Alo 170 hattını arayarak ya da SGK veyahut Çalışma ve İş Kurumu İl Müdürlüklerine dilekçe vererek hakkınızın teslim edilmesi için idari süreçleri derhâl başlatabilirsiniz. Alın terinin hakkının bordrodaki hakikat olduğunu belirten Karakaş, bugün göz yumulan eksik bildirimin, emeklilikte geleceğe atılmış ağır bir çelme olduğunu ifade ediyor. İstikbalinizi cılız bir emekli aylığına mahkûm etmemek için fazla mesai haklarınıza sahip çıkmak ve SGK matrahınızın eksiksiz bildirildiğinden emin olmak gerektiğini sözlerine ekliyor.
