İran'ın Yezd, Kirman ve Horasan gibi kavurucu çöl iklimine sahip bölgelerinde, günümüzdeki modern buzdolaplarını kıskandıracak bir teknoloji kullanılıyordu: Yakhchal'lar.
DOĞAL SOĞUTMANIN MÜHENDİSLİĞİ
Dışarıdan devasa bir kubbeyi andıran bu yapılar, aslında depolama alanının büyük bir kısmını toprağın altında barındırıyordu. Kalın kerpiç duvarları, özel yalıtım harcı ve yer altının doğal serinliği sayesinde, en yakıcı çöl sıcağında bile içerideki sıcaklık oldukça düşük tutulabiliyordu. Bu muazzam sistemin en etkileyici yanı ise herhangi bir elektrik veya yakıt kullanmadan, tamamen doğal yöntemlerle soğutma sağlamasıydı.
YAZ BOYUNCA BUZ DEPOSU
Sistemin en büyüleyici unsurlarından biri, buzun çölün ortasında, üstelik yaz aylarında kullanılmak üzere üretilmesiydi. Kış gecelerinin sıcaklığın sıfırın altına düştüğü zamanlarda, yer altı su kanallarıyla getirilen su, sığ havuzlara pompalanır ve gece boyunca donmaya bırakılırdı. Sabahın ilk ışıklarıyla toplanan buz blokları, Yakhchal'ın yer altındaki devasa deposuna taşınırdı. Bu işlem, yaz boyunca yetecek kadar buz stoğu oluşturulana kadar günlerce devam ederdi. Konik kubbe yapısı, kalın yalıtım katmanları ve toprağın sunduğu doğal yalıtım sayesinde, bu buzlar aylarca erimeden korunabilirdi. Hatta bazı Yakhchal'larda hava sirkülasyonunu artıran rüzgar kuleleri de bulunuyordu, bu da içerideki sıcaklığı daha da düşürmeye yardımcı oluyordu. Yakhchal'lar sadece buz depolamakla kalmıyor, aynı zamanda meyve, sebze ve diğer gıdaların uzun süre taze kalmasını sağlıyordu. Elektrikli soğutma sistemleri yaygınlaşana dek İran'da günlük yaşamın ayrılmaz bir parçası olan bu yapılar, günümüzde geleneksel mühendisliğin en parlak örnekleri arasında sayılıyor.
