Yeryüzünden bakıldığında yalnızca düzensiz bir çukur dizisi gibi görünen, ancak altında devasa bir su ağı barındıran antik bir mühendislik harikası, İran çöllerinde keşfedildi.
YER ALTI SU TAŞIMA SİSTEMİ
Bu gizemli yapıların yüzeydeki yuvarlak çukurları, aslında yer altındaki tünellerin kazılması ve bakımının yapılabilmesi için kullanılan dikey bacalar olarak hizmet veriyor. Yer altındaki hafif eğimli tüneller sayesinde, su buharlaşmadan kilometrelerce yol kat ederek uzak yerleşim yerlerine ulaşıyor. Sistemin en çarpıcı yanı ise pompa, motor gibi herhangi bir enerji kaynağına ihtiyaç duymadan, yalnızca yer çekimiyle çalışması.
MİLİMETRİK HESAPLARLA SU AKIŞI
Sistem, yer altındaki su kaynağına ulaşan derin bir ana kuyu ile başlıyor. Ardından, milimetrik hesaplarla belirlenen hafif eğimli tüneller, suyu doğal akışla yerleşim yerlerine taşıyor. Bu tünellerin eğimi öylesine hassas ayarlanmış ki, su sadece yer çekiminin gücüyle kesintisiz bir şekilde akmaya devam ediyor. UNESCO tarafından koruma altına alınan bu miras alanı, İran'ın farklı bölgelerinde bulunan 11 ayrı kanattan oluşuyor. Bu kanalların çevresinde ayrıca su depoları, su değirmenleri, bakım tünelleri ve işçiler için dinlenme alanları da bulunuyor. Günümüzde bu sistemlerin önemli bir kısmı hâlâ aktif olarak çalışarak çevredeki yerleşimlere su sağlamayı sürdürüyor.
UNESCO''DAN BİLİMSEL VE KÜLTÜREL TAKDİR
Havadan bakıldığında, yer altındaki tüneller boyunca belirli aralıklarla açılan bacaların çöl üzerinde kilometrelerce uzanan düz bir çizgi oluşturması, bu yapıyı daha da gizemli kılıyor. İlk bakışta rastgele açılmış delikler gibi dursa da, aslında bunlar dünyanın en eski ve en gelişmiş su taşıma sistemlerinden birinin izlerini taşıyor. UNESCO'ya göre Pers Qanat sistemi, sadece mühendislik dehasıyla değil, aynı zamanda yüzyıllardır süregelen ortak su yönetimi modeliyle de öne çıkıyor. Suyun paylaşımı hala geleneksel kurallarla yönetiliyor ve bu sistem, kurak bölgelerde sürdürülebilir yaşamın en başarılı örneklerinden biri olarak kabul ediliyor.
