Çin, ülkenin stratejik alanlardaki küresel rekabet gücünü artırma hedefiyle, vatandaşlarının yurt dışı seyahatlerini daha sıkı denetleyecek yeni düzenlemeleri hayata geçirdi. Bu yeni kurallar, özellikle teknoloji ve yapay zeka gibi alanlarda artan rekabet ortamında, ülke dışına çıkan vatandaşlar üzerindeki kontrol mekanizmalarını genişletmeyi amaçlıyor.
Ulusal güvenliğe tehdit oluşturanlara üç yıla kadar seyahat yasağı
Yapılan yeni düzenlemeler çerçevesinde, yurt dışında bulunduğu süre zarfında Çin'in ulusal güvenliğine veya çıkarlarına zarar verdiği tespit edilen kişilerin, üç yıla kadar süreyle ülke dışına çıkmaları engellenebilecek. Bu kapsam, sanayi ve teknoloji güvenliği açısından risk oluşturan bireyleri de içine alıyor. Sınır görevlilerine, Çin vatandaşlarını “yüksek riskli” olarak belirlenen ülke ve bölgelere seyahat etmemeleri konusunda uyarma görevi de verildi.
Seyahat kısıtlamaları genişliyor
Çin'de yurt dışına çıkış kısıtlamaları yeni bir uygulama değil. Başlangıçta kamu görevlileriyle sınırlı olan bu uygulamalar, zamanla devlet şirketlerinde çalışanlara ve hatta bazı sıradan vatandaşlara kadar yayılmış durumda. Pekin'de devlete ait bir finans kuruluşunda çalışan ve takma adı Xiao Wang olan 32 yaşındaki bir kişi, çalışanların uzun süredir pasaportlarını teslim etmek ve yurt dışına çıkmak için izin almak zorunda olduğunu belirtti. Wang, yöneticilerin çalışanlara Japonya gibi hassas ülkelere kesinlikle gidilemeyeceğini sözlü olarak bildirdiğini aktardı.
İdeolojik kontrolün artması endişesi
Georgetown Üniversitesi Asya Hukuku Merkezi İcra Direktörü Profesör Tom Kellogg, genişleyen seyahat kısıtlamalarını “son derece endişe verici” olarak niteledi. Kellogg, bu uygulamaların Çin Devlet Başkanı Xi Jinping döneminde gözlemlenen ve Mao Zedong dönemini anımsatan artan “ideolojik kontrolü” yansıttığını ifade etti. Buna karşılık, Çin hükümetine bağlı Piyao platformu, yeni düzenlemelerin “sıradan vatandaşların seyahatlerini kısıtlamadığını” savunarak, kuralların yüksek riskli bölgelere yönelik önleyici tedbirler olduğunu ve insanların kandırılarak yurt dışına çıkarılması, yasa dışı kumar ve dolandırıcılık gibi faaliyetlere karışmasının önlenmesini amaçladığını belirtti.
Çıkış yasakları verilerle artış gösteriyor
Vatandaşların haklarında çıkış yasağı olup olmadığını önceden öğrenememesi de bir başka tartışma konusu. Resmi bir bildirim yapılmadığı durumlarda, kısıtlamalar genellikle gerekli belgelere başvurulduğunda veya ülkeden ayrılmaya çalışıldığında ortaya çıkıyor. İnsan hakları kuruluşu Safeguard Defenders'ın BBC'ye sunduğu verilere göre, Çin Yüksek Mahkemesi veri tabanında çıkış yasaklarına atıfta bulunan kayıt sayısı 2016'da 89 iken, geçen yıl 188.760'a fırladı. Çıkış yasaklarıyla ilgili davaların toplam medeni hukuk kararları içindeki oranı da 2019'da yaklaşık %0,23'ten 2025'te %7,3'e yükseldi. Mahkemelerin giderek daha fazla kararını kamuya açık yayımlamaması nedeniyle, gerçek çıkış yasağı vakalarının bu rakamların da üzerinde olabileceği öngörülüyor.
