Birleşmiş Milletler, İran'a Yönelik Yaptırımları Yeniden Yürürlüğe Koydu: Nükleer Programdaki Son Durum Ne?

Birleşmiş Milletler, İran'ın nükleer programı nedeniyle uyguladığı "snapback" (tetik mekanizması) yaptırımlarını yeniden yürürlüğe koydu. Bu gelişme, Tahran yönetiminin nükleer programını tekrar uluslararası gündemin merkezine taşıdı.

YAPTIRIMLAR VE DİPLOMATİK GİRİŞİMLER

New York'ta düzenlenen BM Genel Kurulu sırasında İran Cumhurbaşkanı Mesud Pezeşkiyan ve Dışişleri Bakanı Abbas Arakçi, yaptırımların durdurulması için son dakika diplomatik çabalar sarf etti. Ancak İran'ın dini lideri Ali Hamaney, ABD ile diplomasiyi "tamamen çıkmaz sokak" olarak nitelendirerek bu girişimlere şüpheyle yaklaştı. Çin ve Rusya'nın yaptırımları durdurma yönündeki çabaları ise sonuçsuz kaldı.

İRAN'IN NÜKLEER ANLAŞMA VE YAPTIRIM SÜRECİ

Fransa, Almanya ve İngiltere'nin 28 Ağustos'ta İran'ın dünya güçleriyle 2015'te imzaladığı nükleer anlaşmaya uymadığına dair açıklamalarının ardından 30 günlük yaptırım süresi başlamıştı. Tahran, anlaşmanın 2018'de ABD Başkanı Donald Trump'ın tek taraflı çekilmesiyle geçersiz hale geldiğini savunsa da bu argüman kabul görmedi. Özellikle haziran ayında İsrail'in İran'a karşı başlattığı 12 günlük savaşın ardından İran, Uluslararası Atom Enerjisi Ajansı'nın (IAEA) denetimlerini ciddi şekilde kısıtladı. Bu savaşta ABD ve İsrail, İran'ın önemli nükleer tesislerine saldırılar düzenledi. Arakçi, New York'ta yaptığı açıklamada, yaptırımların İran halkını ve haklarını savunma kararlılığını etkilemeyeceğini, ancak diplomasi yolunu kapatacağını belirtti.

"SNAPBACK" YAPTIRIMLARININ DETAYLARI VE BATI'NIN ENDİŞELERİ

"Snapback" olarak adlandırılan tetik mekanizması, BM Güvenlik Konseyi'nde veto edilemez bir şekilde tasarlandı ve anlaşmanın taraflarının Güvenlik Konseyi'ne İran'ın anlaşmaya uymadığını bildirmesinden 30 gün sonra yürürlüğe giriyor. Bu süreç, İran'ın yurtdışındaki varlıklarını dondurmayı, Tahran ile silah anlaşmalarını durdurmayı ve balistik füze programının geliştirilmesini cezalandırmayı amaçlıyor. "Snapback" uygulamasının yürürlüğe konma yetkisi 18 Ekim'de sona erecekti, bu da Avrupa ülkelerini önlemi kaybetmeden kullanmaya itmiş olabilir. Çin ve Rusya'nın vetoları, gelecekteki yaptırım girişimlerini engelleyebilirdi. Batı, İran'ın nükleer programının barışçıl olduğunu iddia etmesine rağmen, uranyumu silah sınıfına yakın seviyelere kadar zenginleştirmesinden ve nükleer silah üretme potansiyelinden endişe duyuyor. İran'ın Natanz ve Fordo gibi kritik nükleer tesisleri, ABD ve İsrail tarafından hedef alındı.