İngiltere'deki Staffordshire bölgesinde süren dikkat çekici bir deney, atmosferdeki karbondioksit (CO2) artışının ormanlar üzerindeki etkilerine dair ezber bozan sonuçlar ortaya koydu. 180 yıllık İngiliz meşeleri üzerinde 2017'den beri devam eden araştırmada, yüksek CO2 seviyelerinin, ağaçların toprak mikroplarıyla kurduğu özel bir işbirliği sayesinde daha fazla odun dokusu üretmesini sağladığı gözlemlendi. Bu bulgular, Science Advances dergisinde yayımlanan bir makaleyle bilim dünyasının gündemine oturdu.
AĞAÇLAR VE MİKROPLAR ARASINDAKİ GİZEMLİ ANLAŞMA
Birmingham Üniversitesi'nden araştırmacılar tarafından yürütülen bu yenilikçi deneyde, özel borular aracılığıyla ağaçlara sadece gündüzleri ve büyüme mevsimi boyunca kontrollü bir şekilde CO2 verildi. Deney alanındaki meşeler, küresel atmosferik CO2 seviyesinin 2050'lerde ulaşması beklenen 573 ppm seviyesine yakın bir değerde CO2 solurken, kontrol grubundaki ağaçlar standart atmosferik seviyede (424 ppm) kaldı. Altı yıllık verilerin analizi, CO2'ye maruz kalan ağaçların, işlem görmeyen ağaçlara kıyasla belirgin şekilde daha fazla odun dokusu ürettiğini gösterdi. Daha önce CO2 artışının toprağın azot rezervlerini tüketerek orman büyümesini sınırlayacağı öngörülürken, bu çalışma bambaşka bir tablo çizdi. Araştırma ekibi, CO2 ile beslenen ağaçların altındaki toprağın yıl boyunca yaklaşık %29 daha fazla kullanılabilir azot salgıladığını tespit etti.
AZOT DENGESİ VE KÖKLERİN ROLÜ
Araştırmanın en çarpıcı bulgularından biri, ağaçların kökleri aracılığıyla toprağa salgıladığı karbon bazlı bileşiklerin, toprak mikroplarını uyararak organik maddelerde hapsolmuş azotu serbest bırakmasıydı. Yüksek CO2 alanlarında, ince kök miktarında %39'luk bir artış gözlemlenirken, kök ve mikroorganizma faaliyetinin bir göstergesi olan toprak CO2 solunumu da %26 arttı. İlkbahar tomurcuklanması döneminde azot salımı, kontrol grubuna göre %75 daha yüksekti. İlginç bir şekilde, araştırmacılar azot döngüsünün hızlanmasıyla topraktan azot kaybı yaşanmasını beklerken, ağaçların serbest kalan azotu hızla bünyelerine alması sayesinde sistemde bir kayıp yaşanmadığı görüldü. Hatta, mikroorganizmaların azotu bitkilerin kullanabileceği nitrata dönüştürme hızı ilkbahar ve yaz aylarında yarı yarıya azaldı. Bu durum, köklerin azotu ağaçların kullanabileceği formda tutan bileşikler salgıladığı şeklinde yorumlandı. Deneyde, güçlü bir sera gazı olan diazot monoksit salımında ise yüksek CO2 altında %74'lük bir azalma kaydedildi. Ancak araştırmacılar, bu sonuçların her orman ekosisteminde aynı olmayabileceği uyarısında bulunuyor. Avustralya'daki okaliptüs ormanlarında yapılan benzer bir deneyde, fosfor eksikliği nedeniyle CO2 artışının büyümeyi hızlandırmadığı belirtildi. Ayrıca, sanayi kirliliğinin azalmasıyla toprağa düşen azot miktarının azalması, gelecekteki azot yetersizliği riskini artırabilir. Toprağın uzun vadede net karbon kazanıp kazanmadığına dair ölçümler ise devam ediyor.
