Rize'nin korkutucu tarihi: Kancalı kurt hastalığı ve ayakkabısız dolaşma yasağı

Cumhuriyet döneminin ilk yıllarında Rize'de ciddi bir sağlık sorunu haline gelen kancalı kurt hastalığı, 1980 sonrası Türkiye'de bir daha görülmeyecek kadar tehlikeli bir durum oluşturmuştu.

Kancalı Kurt Hastalığı: Rize'nin Kabusu

Cumhuriyetin ilk yıllarında Doğu Karadeniz'in Rize ilinde ortaya çıkan kancalı kurt hastalığı, bölge halkının yaşamını derinden etkileyerek önemli sağlık sorunlarına yol açmıştı. Hastalığın köylere gübreler aracılığıyla bulaştığı ve yalınayak dolaşan insanlar arasında hızla yayıldığı belirtiliyor. Tedavi edilmediği takdirde karın şişliği ile başlayan ve üç yıl içinde ölüme yol açabilen bu hastalık, şehir merkezinde ayakkabısız dolaşmayı yasaklayacak kadar ciddiye alındı. Gazi Mustafa Kemal Atatürk'ün doktorlarından Dr. Asım Arar'ın hazırladığı raporlar doğrultusunda, ayakkabısız dolaşma yasağı ile birlikte tedavi zorunluluğu ve hastalığa yakalananların bildirilmesi gibi ek önlemler de alınmaya başlandı.

Hastalığın Yayılma Süreci

Rizeli Araştırmacı-Yazar Recep Koyuncu, kancalı kurt hastalığının kökenini araştırarak dikkat çekici bilgilere ulaştı. Koyuncu'ya göre, Kurtuluş Savaşı sırasında Rize'ye gelen Rus askerlerinin yanında çalışan Çinli yol işçileri, hastalığı bölgeye taşıyan unsurlar arasında yer alıyordu. 1931 yılı raporlarına göre, Rize nüfusunun yüzde 67'sinde görülen bu hastalık, yöre halkı arasında yoğun gübre kullanımı ve yalınayak dolaşım nedeniyle hızla yayılıyordu. Dr. Asım Arar, bu konuda Paris'teki bir tıp konferansında yaptığı sunumla uluslararası dikkatleri üzerine çekmeyi başardı.

Tedavi Süreci ve Hastalığın Son Bulması

1932 yılında Sağlık Bakanlığı tarafından yayımlanan bildirimlerle ayakkabısız dolaşmanın yasaklanmasının yanı sıra, hastalığa yakalananların tedavi edilmesi zorunlu hale getirildi. Bu durumu bildirmeyenler hapis cezası ile karşılaşacaktı. Devlet, tüm ilaç ve tedavi masraflarını ücretsiz olarak karşılayarak halkın yanında oldu. 1935 yılına ait kayıtlara göre, yalnızca Rize'de 138 bin 468 kişi bu hastalığa yakalanarak tedavi gördü. Bugün bile yörede yaşayan insanların hastalığı anımsaması, kancalı kurt hastalığının ne kadar yaygın olduğunu gösteriyor. Kendisi de hastalığa yakalanmış olan Recep Koyuncu, 1980 yılından itibaren Türkiye'de bir daha görülmediğini ifade etti.