İnsanlığın kaderini değiştirebileceği düşünülen dev bir tesis, yerin 1,5 kilometre altına inşa ediliyor.
Hayalet Parçacıkların Peşinde
Fermilab, Avrupa Nükleer Araştırma Merkezi (CERN) ve Sanford Yeraltı Araştırma Tesisi (SURF) ortaklığında hayata geçirilen "Derin Yeraltı Nötrino Deneyi" (DUNE) projesiyle, maddeyle neredeyse hiç etkileşime girmeyen ve bu yüzden "hayalet parçacık" olarak anılan nötrinoların sırları çözülmeye çalışılacak. Her saniye vücudumuzdan milyarlarca geçmesine rağmen iz bırakmayan bu atom altı parçacıkların davranışlarını anlamak, Büyük Patlama sonrası kozmik süreçleri aydınlatmada önemli bir rol oynayacak.
Devasa Dedektörler ve Sıvı Argon
Güney Dakota'daki Sanford Yeraltı Araştırma Tesisi'nde, yerin 1.478 metre altında kurulacak dedektörlerde nötrinoları yakalamak için 17 bin ton sıvı argon kullanılacak. Argonun sıvı halde kalabilmesi için ortam sıcaklığı eksi 184 dereceye düşürülecek. Projenin dikkat çekici yanlarından biri de nötrinoların yüzlerce kilometre mesafeden fırlatılacak olması. Illinois'teki Fermilab'da üretilecek nötrino demeti, yer altından yaklaşık 1.300 kilometre yol kat ederek Güney Dakota'daki dedektörlere ulaşacak. Bu sayede bilim insanları, parçacıkların uzun yolculukları sırasındaki değişimlerini gözlemleyebilecek.
CERN'den Tarihi Katkı
Deneyde kullanılacak, her biri apartman büyüklüğünde olan dev kriyostatların (soğuk tankların) tasarım, inşa ve kurulumunu CERN üstleniyor. Bu iki dev yapının inşası için gereken 6.200 ton çelik malzeme de CERN tarafından sağlanacak. Proje kapsamında ilk sıvı argon dedektörlerinin 2030'a kadar tamamlanması, ilk parçacık fırlatma işleminin ise 2031'de yapılması hedefleniyor. Tamamlandığında 1.500'den fazla fizikçi ve araştırmacıyı bir araya getirecek olan DUNE, evrenin temel işleyişini açıklayan Standart Model'in sınırlarını zorlayarak fizik dünyasında yeni bir çağ açmayı amaçlıyor.
