Kuzey Afrika'nın çöl ekosistemlerinde kritik bir öneme sahip olan kılıç boynuzlu oriks, geçmişte kontrolsüz avlanma ve yaşam alanlarının tahribatı nedeniyle doğada tamamen yok olma tehlikesiyle karşı karşıya kalmıştı. Çad'da 1980'lerin sonunda son yabani bireylerinin görüldüğü bu tür, Uluslararası Doğayı Koruma Birliği (IUCN) tarafından 2000 yılında "Doğada Nesli Tükenmiş" olarak sınıflandırılmıştı.
Yeniden doğaya kazandırma projesi başladı
Bu durumun tersine çevrilmesi amacıyla 2014 yılında Abu Dabi Çevre Ajansı, Çad Hükümeti ve Sahara Conservation'ın öncülüğünde büyük ölçekli bir koruma projesi hayata geçirildi. Proje, küresel düzeydeki hayvanat bahçeleri ve koruma merkezlerinin desteğiyle, genetik çeşitliliğin korunması ilkesi doğrultusunda geniş bir oriks popülasyonunun oluşturulmasını hedefliyordu. Projenin ilk adımı olarak 2016 yılında 25 kılıç boynuzlu oriks Abu Dabi'den Çad'a nakledildi. Ouadi Rime-Ouadi Achim Yaban Hayatı Koruma Alanı'na salınan hayvanlar, uydu tasmaları aracılığıyla ve saha ekipleri tarafından titizlikle izlendi. Bu takip, orikslerin doğal ortamlarındaki yaşamlarını, göç hareketlerini ve üreme süreçlerini detaylı bir şekilde anlamak için yapıldı. İlk yavrunun aynı yılın aralık ayında dünyaya gelmesi, projenin umut verici başlangıcını simgeliyordu. Sonraki yıllarda bölgeye toplam 285 oriks daha gönderildi.
Hedeflenen nüfus aşıldı
Bu yoğun koruma çabaları kısa sürede somut sonuçlar doğurdu. 2023 itibarıyla, doğada dünyaya gelen yavru sayısı 500'ü aşarken, yabani oriks popülasyonu 600'ün üzerine çıktı. Bu başarı, projenin başlangıcında belirlenen 500 hayvanlık hedefi önemli ölçüde geride bıraktı. Yeniden doğaya bırakılan orikslerin hayatta kalma oranının yüzde 85'in üzerinde olması, projenin başarısını pekiştiren bir başka önemli gösterge olarak kayıtlara geçti. Oriks nüfusundaki bu dikkat çekici artış, türün korunma statüsünde de bir değişikliğe yol açtı. IUCN, 11 Aralık 2023 tarihinde kılıç boynuzlu oriksin statüsünü "Doğada Nesli Tükenmiş" kategorisinden "Tehlikede" seviyesine yükselterek, onlarca yıl sonra türün doğal yaşam alanında yeniden var olabildiğinin altını çizdi. Çad'daki bu koruma faaliyetleri, yalnızca orikslerle sınırlı kalmayıp, addaks, dama ceylanı ve Kuzey Afrika deve kuşu gibi diğer türlerin de rehabilitasyonunu kapsayacak şekilde genişletildi. Yetkililer, elde edilen olumlu sonuçların ardından bu tür yeniden doğaya kazandırma modellerinin Kuzey Afrika'daki diğer hassas bölgelere de yaygınlaştırılmasını planlıyor.
