Amerika Birleşik Devletleri ve Kanada'yı etkisi altına alan, milyonlarca insanı saatlerce, hatta günlerce elektriksiz bırakan devasa elektrik kesintisinin ardında şaşırtıcı bir neden yatıyor: Ohio'nun kuzeyinde bir iletim hattına temas eden sıradan bir ağaç ve onu takip eden bir yazılım arızası.
Şebekeyi Çökeren İstilacı Tür
ABD-Kanada Elektrik Sistemi Kesinti Görev Gücü'nün yayımladığı nihai rapor, felaketin başlangıç noktasını net bir şekilde ortaya koyuyor. Olay, 345 kilovoltluk bir iletim hattının, iletkenlerinin bir ağaçla temas etmesi sonucu devre dışı kalmasıyla başladı. Bu ilk arızayı, aşırı büyümüş bitki örtüsünün temas ettiği iki yüksek gerilim hattının daha devre dışı kalması izledi. Raporda, bu bitki örtüsünün bilimsel adı Ailanthus altissima olan ve 'cennet ağacı' olarak bilinen istilacı bir tür olduğu belirtiliyor. Çin kökenli bu ağaç, güçlü kök sürgünleri ve rüzgarla yayılan tohumları sayesinde demir yolları, yol kenarları ve en önemlisi elektrik hattı koridorlarında hızla yayılıyor. Kesildiğinde dahi daha sık sürgünler veren bu türün, iletim hatlarının güvenlik mesafesini ihlal ettiği saptandı. Bu temas, şebekenin kritik güzergahlarının kapanmasına yol açtı ve bazı bölgelerde dört güne varan elektrik kesintilerine neden oldu.
Yetersiz Yönetim ve Teknolojik Zayıflıklar
Ancak felaketin tek sorumlusu bu agresif bitki örtüsü değildi. Görev gücü, aşırı elektrik kullanımı ve sıcak havanın etkisiyle sarkan iletim hatlarının, yeterince budanmayan ağaçlarla temas ederek toprağa elektrik akışına ve koruma sistemlerinin hatları kapatmasına yol açtığını vurguluyor. Rapora göre, kesinti yalnızca ağaç temasından kaynaklanmadı. Bağlantısı kesilen hatların ardından yük, mevcut hatlara kaydı ve bu hatların yükü kapasitelerinin yüzde 120'sine ulaştı. Bu duruma ek olarak, şebeke işleticisi FirstEnergy şirketinin alarm işleme yazılımının aynı dakikalarda arızalanması, kontrol odası çalışanlarının durumu fark etmesini engelledi. Operatörlerin komşu şirketlerden gelen uyarıları birleştiremeyerek genel tabloyu görememesi, saat 16:00'dan sonra ise santral ve hatların otomatik koruma sistemleriyle art arda devre dışı kalması sonucu geniş çaplı bir zincirleme çöküş yaşandı. Görev gücü, olayın 'büyük ölçüde önlenebilir' olduğunu belirterek, FirstEnergy'nin sistemdeki zayıflıkları anlayamaması, operatörlerin kötüleşen koşullar konusunda farkındalık eksikliği, bitki örtüsü yönetiminin yetersizliği ve bölgesel güvenilirlik kuruluşlarının teşhis desteği sağlayamaması gibi dört ana nedeni sıraladı. Bu raporun ardından ABD Kongresi, güvenilirlik kurallarını zorunlu hale getiren bir yasa kabul ederek, elektrik şirketlerine düzenli denetleme ve müdahale zorunluluğu getirdi.
