Gözle görülmeyen çevresel faktörlerin ölümcül ve ilerleyici hastalıkların arkasındaki gizli suçlular olabileceğine dair yeni bir çalışma, bu soruya oldukça çarpıcı bir yanıt sundu.
PARKINSON HASTALIĞI VE KLORPİRİFOS
UCLA araştırmacılarının gerçekleştirdiği inceleme, tarım alanlarında ve yerleşim yerlerinin yakınlarında yaygın olarak kullanılan "klorpirifos" adlı böcek ilacının, Parkinson hastalığının gelişiminde doğrudan etkisi olduğunu ortaya koydu. Yüzlerce insan üzerinde yapılan epidemiyolojik veriler, laboratuvar deneyleriyle birleştirilerek, bu kimyasalın hareket ve koordinasyonu kontrol eden beyin hücrelerini nasıl yok ettiğini detaylı bir şekilde haritalandırdı. Parkinson hastalığı, dünya genelinde milyonlarca insanı etkileyen, beyindeki dopamin üreten özel hücrelerin kademeli olarak ölmesiyle gelişen ilerleyici bir nörolojik bozukluktur. Dopamin seviyeleri düştükçe kişide titreme, kas sertliği ve yavaşlama gibi belirtiler ortaya çıkmaktadır. UCLA’nin bu son çalışması, hastalığın yalnızca genetik faktörlerden kaynaklanmadığını, çevresel zehirlerin de etkili olduğunu gösteriyor.
ARAŞTIRMA SONUÇLARI VE MEKANİZMA
Araştırmacılar, Parkinson teşhisi konmuş 829 kişi ile sağlıklı 824 kişinin verilerini karşılaştırarak, klorpirifos maddesine maruz kalan bireylerin, bu kimyasalla temas etmeyenlere göre Parkinson’a yakalanma riskinin 2,5 kat daha fazla olduğunu belirlediler. Laboratuvar deneyleri, klorpirifosun beyne zarar verme mekanizmasını ortaya koydu: Hücrelerin iç temizleme ve geri dönüşüm sistemi olan "otofaji", bu maddeden olumsuz etkileniyor. Otofaji sürecinin durması, nöronların savunmasız kalmasına neden oluyor ve Parkinson hastalığının baş sorumlusunu oluşturan "alfa-sinüklein" adlı toksik proteinin beyinde anormal şekilde birikmesine yol açıyor. Klorpirifosun konutlarda kullanımı 2001'de yasaklanmış olsa da, tarımsal uygulamalara yönelik kısıtlamalar 2021’de getirilmişti. Ancak uzmanlar, geçmişte milyonlarca insanın bu ilaca maruz kaldığını ve bunun vücutta sinsice ilerleyebileceğini vurguluyor. UCLA nöroloji profesörü Dr. Jeff Bronstein, araştırmanın önemini vurgulayarak, "Bu çalışma, klorpirifosun Parkinson hastalığı için spesifik ve doğrudan bir çevresel risk faktörü olduğunu ortaya koyuyor. Gelecek çalışmalarda, hücrenin doğal temizleme sistemlerini güçlendiren tedavilerin Parkinson riskini azaltıp azaltamayacağı araştırılacak," dedi.
