Janša, Sırbistan'ın AB sürecine arşiv şartı koydu

Sırbistan’da yeni hükümetin kurulması beklenirken Slovenya Başbakanı Janez Janša, Yugoslavya döneminden kalan devlet arşivlerinin Slovenya’ya verilmesini AB üyelik sürecinde ilerleme için şart koştu. Janša, seçimlerin ardından yaptığı açıklamada, “Sırbistan, Slovenya ile ilgili olan UDBA, SDV, YPA, ZSNZ ve eski Yugoslavya Sosyalist Federal Cumhuriyeti’nin diğer kurumlarına ait tüm arşivleri Slovenya’ya teslim etmedikçe hiçbir ilerlemeye onay vermeyeceğiz” dedi.

Arşivler ve Marta Kos tartışması

Janša’nın açıklaması, AB’nin genişlemeden sorumlu komiseri Marta Kos hakkındaki iddiaları da yeniden gündeme getirdi. Janša daha önce Kos’un Yugoslavya dönemindeki gizli servislerle bağlantılı olduğunu öne sürmüştü. Sloven araştırmacı Igor Omerza da Slovenya arşivlerine dayandırdığı çalışmalarında Kos’un UDBA ile işbirliği yaptığını iddia ediyor. Kos, muhbirlik suçlamalarını daha önce birçok kez reddetti; son açıklamasında ise konuya değinmedi. Omerza, arşivlerin açılmasının geçmişi aydınlatacağını belirterek, “Bu belgelerin de bulunması mümkün. Avrupa Birliği, Sırbistan’ın arşivleri de dahil olmak üzere siyasi polislerin gizli arşivlerinin açılmasını uzun zamandır talep ediyor. Bunun için benim ya da Başbakan Janša’nın yardımına ihtiyaçları yok, ancak Slovenya’da geçmişte yaşananların aydınlatılması son derece önemli. Bugün bile UDBA ile işbirliği yapan kişilerin tamamının kim olduğunu kesin olarak bilmiyoruz” dedi.

Slovenya’nın olası vetosu

Kos’un adaylığını destekleyen Svoboda partisinin milletvekili ve sekreteri Matej Grah, arşivlerin açılmasına karşı olmadıklarını söyledi. Grah, Janša’nın konuyu siyasi rakipleriyle hesaplaşmak için kullandığını savundu ve ABD Başkanı Donald Trump’ın bazı belgeleri kamuoyuna açmasının ardından yaşanan tartışmalara atıfla, benzer bir sürecin Janša açısından da sonuç doğurabileceğini belirtti. Brüksel muhabiri Peter Žerjavič, AB ülkelerinin üyelik sürecinin farklı aşamalarında koşullar öne sürebildiğini, Hırvatistan’ın Karadağ’dan taleplerinin de 1990’ların başındaki savaşların mirasıyla ilişkili olduğunu aktardı. Žerjavič’e göre Janša’nın kesin açıklamasından sonra geri adım atması güç olabilir ve arşivler konusunda somut adımlar gündeme gelebilir. Slovenya, koşulların yerine getirilmediğini ileri sürerek Sırbistan’ın üyelik sürecini süresiz engelleyebilir; ancak bunun ülkenin uzun vadeli ulusal çıkarlarına hizmet edip etmeyeceği tartışma konusu.