İsrail-Filistin çatışması: Tarih boyunca başarısız barış girişimleri

İsrail ve Filistin arasındaki çatışmayı sona erdirmeye yönelik çeşitli barış planları tarih boyunca gündeme gelmiş olsa da, bu girişimlerin hiçbiri kalıcı bir çözüm üretememiştir.

BAŞARISIZ YOL HARİTALARI

ABD Başkanı George W. Bush'un 2002'de açıkladığı 'Road Map for Peace' (Barış İçin Yol Haritası) planı, İsrail ile yan yana barış içinde yaşayan bağımsız bir Filistin devleti kurulmasını öngörüyordu. Bush yönetiminin taslak versiyonu 14 Kasım 2002'de, nihai metin ise 30 Nisan 2003'te yayımlandı. Ancak bu plan, daha ilk aşamasında çıkmaza girerek hiçbir zaman uygulamaya konulamadı. İsrail Başbakanı Ehud Olmert'in 2008 yılındaki barış planı da oyalamaktan öteye gidemedi. Olmert, işgal edilmiş toprakların büyük bir kısmından çekilme ve ciddi toprak tavizleri verme yönünde görüşler ortaya koymuştu. Ancak verilen sözler ve müzakereler, güvenlik, sınırlar ve mülteciler konularında anlaşma sağlanamadığı için sürdürülemedi.

BM KARARLARI VE OSLO ANLAŞMALARI

Altı Gün Savaşı'nın ardından Birleşmiş Milletler Güvenlik Konseyi, 22 Kasım 1967'de aldığı 242 sayılı kararla İsrail'i işgal ettiği topraklardan çekilmeye çağırdı. Karar, 'Orta Doğu'da adil ve kalıcı bir barışın sağlanması' çağrısı yaparken, İsrail bu kararı hiçbir zaman hayata geçirmedi. Oslo Anlaşmaları da Birleşmiş Milletler Güvenlik Konseyi'nin 242 ve 338 sayılı kararları temelinde bir barış anlaşmasına ulaşmayı ve 'Filistin halkının kendi kaderini tayin hakkını' yerine getirmeyi amaçlıyordu. Anlaşma, Filistin ve İsrail'in birbirini tanıması, Filistinlilere özerklik ve nihai statü müzakerelerine geçişi öngörüyordu. Ancak nihai statü meselelerinde (sınırlar, mülteciler, Kudüs, yerleşimler) anlaşma sağlanamadı ve İsrail Batı Şeria'daki yerleşimlerini genişletmeye devam etti.

TRUMP'IN BARIŞ PLANI VE TONY BLAIR'İN ROLÜ

2020 yılında Donald Trump yönetimi tarafından açıklanan 'Filistin ve İsrail Halkının Yaşamlarını İyileştirme Vizyonu' adlı plan, Filistinli temsilciler davet edilmeden duyuruldu. Plan, Kudüs'ün bölünmemiş bir şekilde İsrail'in başkenti olmasını öngörüyor, ABD'nin İsrail'e ait olması öngörülen toprakları tanımasını ve Filistin topraklarının iki katına çıkarılmasını vaat ediyordu. Ancak bu plan da hayata geçirilmedi. Trump'ın son planında, İngiltere'nin eski başbakanı Tony Blair gibi isimlerin görev alabileceği öne sürülüyor. Blair'in Irak'ın işgalindeki rolü ve bu konudaki tartışmalı geçmişi, bu planın güvenilirliği hakkında soru işaretleri yaratıyor. ABD Başkanı Trump'ın Netanyahu'nun Gazze planını kabul ettiğine dair açıklamaları ve Nedim Şener'in bu planı 'resmen Gazze'ye çökme planı' olarak yorumlaması, sürecin karmaşıklığını ve belirsizliğini koruduğunu göstermektedir.