İran'ın eli 400 milyar dolara mı uzanıyor? ABD'den kritik hamle!

ABD'nin, İran ile olası bir savaş sonrası anlaşmanın finansal teşvikleri kapsamında Tahran'ın dondurulmuş varlıklarının önemli bir kısmını serbest bırakmaya yönelik adımları, uluslararası arenada dikkatleri üzerine çekti. Katar ile birlikte yürütülen görüşmeler, İran'ın milyarlarca dolarlık fonuna erişiminin önünü açabilecek nitelikte.

VARLIKLARIN SERBEST BIRAKILMASINDA YENİ YOL HARİTASI

İlk etapta 100 milyar dolarlık İran varlığının 6 milyar dolarlık bölümüne erişim sağlanacak. Anlaşmanın imzalanmasıyla bu rakamın 24 milyar dolara çıkacağı öngörülüyor. Bu süreç, zamanla İran'ın toplamda 300 milyar dolarlık yeniden inşa fonuna ek olarak 100 milyar dolarlık varlığını da geri kazanarak büyük bir finansal güce ulaşmasını sağlayacak. Katar'ın bu planda kilit rol oynaması bekleniyor; zira İran Merkez Bankası tarafından sipariş edilecek gıda, ilaç ve insani yardım malzemelerinin alımı, dondurulmuş İran varlıklarından çekilecek parayla finanse edilecek. Bu kaynakların büyük bir kısmının, yaptırımlar nedeniyle Çin, Hindistan, Irak ve Katar gibi ülkelerde tutulan petrol satış gelirlerinden oluştuğu belirtiliyor. Katar'daki fonların serbest bırakılmasına yönelik görüşmeler, Mayıs ayı sonunda İran Meclis Başkanı Muhammed Bagır Galibaf'ın Doha ziyaretiyle hızlanmıştı. Henüz resmi olarak onaylanmayan bu formülün, Hürmüz Boğazı'nın yeniden açılmasıyla sonuçlanabilecek bir anlaşmanın ardından ABD'nin önümüzdeki iki aylık nükleer müzakerelerde İran'a sunacağı teklifler arasında yer alması bekleniyor.

ABD İÇİNDE TARTIŞMALAR VE TANSİYON

Bu gelişme, ABD içinde de önemli tartışmalara neden olmuş durumda. Anlaşmanın, İran'ın nükleer programında somut tavizler vermeden önce ciddi kazanımlar elde etmesine yol açtığı yönünde eleştiriler yükselirken, Başkan Yardımcısı JD Vance ve destekçileri, Hürmüz Boğazı'nın açılmasının küresel ekonomiyi rahatlatacağını ve çatışmaların önleneceğini savunuyor. Eski Başkan Trump'ın bu konudaki yorumları da dikkat çekici. Trump'ın, 'Onların parasını aldık, bu bizim paramız değil, dondurduk. Bir noktada geri vermek zorunda kalacağız' şeklindeki açıklaması bir yana, İran Dini Lideri Mücteba Hamaney'in Trump'ın 'çaresizlikten' anlaşmayı kabul ettiğini öne sürmesi üzerine Trump'tan sert bir yanıt gelmişti: 'Biz çaresizlikten buluşmadık, İran çaresizdi. BİTTİLER! 60 günlük süreyi oynayacağız. On sent bile alamazlar!' şeklinde bir paylaşım yaptı. Çarşamba günü imzalanan anlaşma, ABD'nin İran'ın dondurulmuş varlıklarını kullanıma hazır hale getirme taahhüdünü pekiştiriyor. Daha önceki bir örnekte, 2023'te Biden yönetimi, Güney Kore'deki 6 milyar dolarlık petrol gelirinin Katar'a aktarılması için yaptırım muafiyeti tanımış, ancak Hamas'ın 7 Ekim saldırılarının ardından bu fonları dondurmuştu. Analistler, yerel para birimi çöküşü ve yüksek enflasyonla mücadele eden İran ekonomisinin toparlanması için geniş yaptırım muafiyetlerinin kritik önem taşıdığını vurgularken, ABD'li yetkililer ise zenginleştirilmiş uranyumun teslimi gibi yapıcı adımlar atıldığı sürece İran'ın fonlara erişiminin kolaylaşacağını belirtiyor.