1999-2008 yılları arasında SSK'lı olup emeklilik için gün sayan vatandaşları yakından ilgilendiren bir düzenleme, emekli maaşlarını beklenenin aksine düşürebilir. Özellikle 7.000 prim gününü tamamlama çabası içindeki sigortalılar, maaş hesaplamasındaki kritik detayları göz ardı ettiklerinde hayal kırıklığı yaşayabilir.
Prim gün sayısı tek başına yeterli değil
SGK uzmanı Özgür Erdursun, emeklilikte iki farklı seçenek bulunduğunu belirtti. Kadınlar için 58, erkekler için 60 yaş ve 7.000 prim günü ya da 58-60 yaş, 25 yıllık sigortalılık ve en az 4.500 prim günü şartları mevcut. Pek çok çalışan, daha yüksek emekli maaşı almak amacıyla prim gününü 4.500'den 7.000'e çıkarmaya çalışıyor. Ancak Erdursun'a göre, bu durum her zaman maaşı artırmıyor; aksine, primlerin hangi kazanç seviyesi üzerinden yatırıldığına bağlı olarak maaşın düşmesine yol açabiliyor. Emekli maaşının belirlenmesinde sadece gün sayısı değil, aynı zamanda primlerin Prime Esas Kazanç (PEK) üzerinden ne kadar ödendiği büyük önem taşıyor.
Kazanç seviyesi maaşı nasıl etkiliyor?
Geçmişte yüksek kazanç üzerinden prim ödemiş bir kişi, 4.500 günü tamamladıktan sonra daha düşük, örneğin asgari ücrete yakın bir kazançla çalışmaya devam ederse, ortalama kazancı düşüyor. Bu durum, emekli maaşını olumsuz etkileyebiliyor. Örneğin, yüksek primlerle 40.000 TL kök aylığı bağlanabilecek bir çalışan, 7.000 güne ulaşmak için yaklaşık 7 yıl boyunca asgari ücretten prim öderse, aylığı 36.500 TL'ye kadar düşebiliyor. Öte yandan, ilave çalışmalarda primler tavan kazanç üzerinden yatırıldığında ise durum tersine dönüyor. Bu senaryoda, yüksek kazançlı primler başlangıç aylığını 90.000 TL'nin üzerine çıkarabiliyor. Ancak uzmanlar, bu artışın kişisel prim geçmişine, aylık bağlama oranlarına ve katsayılara göre değiştiğini ve herkes için sabit bir garanti sunmadığını vurguluyor.
İsteğe bağlı sigorta statü riskini artırıyor
Çalışma hayatından ayrılıp eksik günlerini dışarıdan isteğe bağlı sigorta ile tamamlamak isteyen SSK'lılar için bir diğer önemli risk ise statü değişimi. 1 Ekim 2008 sonrası ödenen isteğe bağlı sigorta primleri Bağ-Kur (4/b) kapsamında değerlendiriliyor. Son 7 yıllık hizmet süresinde en çok hangi statüden prim ödendiğine bakılarak emeklilik şartları belirleniyor. Eksik kalan günlerini isteğe bağlı sigorta ile doldurmaya çalışan bir SSK'lı, farkında olmadan emeklilik statüsünü Bağ-Kur'a kaydırabilir. Bu durumda, SSK'dan 7.000 veya 4.500 günle emekli olabilecekken, Bağ-Kur şartları gereği 9.000 prim gününü tamamlamak zorunda kalabilir. Düşükten ödenen isteğe bağlı primler, hem ek maliyet yaratır hem de emeklilik gün şartını ağırlaştırır.
