Şeker-İş Sendikası tarafından İş ve Hayat Dergisinde yayımlanan bir çalışma, emekli maaşlarının alım gücünü korumak için yeni bir hesaplama yöntemi önerdi.
Maaşların asgari ücrete oranı korunmalı
"Fiyat Artışına Bağlı Ekonomik İstikrarsızlığın İşçi Emekli Aylıklarına Etkisi ve İşçi Emekli Aylıklarını Korumaya Yönelik Bir Hesaplama Önerisi" başlıklı makalede, emekli maaşlarının bağlandığı tarihteki asgari ücrete oranlanması ve sonraki artışların da bu orana göre belirlenmesi gerektiği savunuldu. Mevcut sistemde emekli aylıkları, 2000 öncesi, 2000-2008 arası ve 2008 sonrası olmak üzere üç farklı dönemin parametreleriyle hesaplanıyor. 2008 sonrası dönemde, emekli aylığı hesaplamasında GSYH artışının yalnızca yüzde 30'unun dikkate alınması, prime esas kazançların güncellenirken düşmesine neden oluyor. En düşük emekli aylığı tabanında da benzer bir düşüş yaşanıyor. Makalede yer alan verilere göre, 8 bin 195 prim günüyle 1 Temmuz 2002'de bağlanan bir emekli aylığı, o dönem asgari ücretin %97,93'ü iken, bu oran 2012'de %55,76'ya, 2024'ün ocak ayında ise %65,44'e düştü. En düşük iş göremezlik geliri 46 bin 500 TL iken, en düşük emekli aylığı 24 bin 324 TL seviyesinde bulunuyor.
Önerilen yeni modelin detayları
Makalede sunulan model, 5510 Sayılı Kanun'da değişiklik yapılmadan prime esas kazançların güncel asgari ücret üzerinden hesaplanmasını öngörüyor. Buna göre emekli aylıkları, bağlandığı tarihteki asgari ücrete olan oranları korunarak ödenecek. Ocak aylarında maaşlar yeni asgari ücrete oranlanarak güncellenecek. Temmuz dönemlerinde asgari ücrete zam yapılırsa maaşlar aynı oranda, yapılmazsa 6 aylık TÜFE oranında artırılacak. Mevcut emeklilerden 2000 öncesi emekli olanların maaşları Aralık 1999'a, 2000 sonrası emekli olanların maaşları ise emekli oldukları dönemdeki asgari ücret oranına göre yeniden düzenlenecek. Habertürk'ten Ahmet Kıvanç'ın aktardığı bilgilere göre, önerilen modelle 1 Şubat 2025'te emekli olacak bir kişinin maaşı, mevcut sistemde Temmuz 2026 itibarıyla 43 bin 954 TL iken, asgari ücret endeksli modelde 67 bin 874 TL'ye ulaşabiliyor. Makale, emekli aylıklarının günün ekonomik koşullarına uyarlanmasının sosyal güvenlik sisteminin güvenirliği açısından gerekli olduğunu vurguluyor. Ancak bu sistem değişikliğinin kamu bütçesine ek maliyet getireceği ve kısa vadede uygulanmasının zor olduğu, bu yükü karşılamak için gelir getirici faaliyetlere ağırlık verilmesi gerektiği de belirtiliyor.
