Türkmenistan'ın Karakum Çölü'nde yer alan ve yerel halk tarafından "Cehennem Kapısı" olarak bilinen devasa bir krater, yaklaşık yarım asırdır aralıksız olarak yanmaya devam ediyor. Yaklaşık 30 metre derinliğindeki bu doğal oluşumun tabanı ve duvarlarından yükselen alevler, geceleri kilometrelerce uzaktan görülebiliyor. Kraterin ne zaman ve hangi koşullarda oluştuğuna dair kesin ve belgelenmiş bir bilgi bulunmuyor.
Kraterin oluşumu ve yangının başlangıcı
Kraterin ortaya çıkışıyla ilgili en yaygın kabul gören teori, 1971 yılında Sovyet jeologlarının bölgede yaptığı doğal gaz arama çalışmaları sırasında yaşandığı yönünde. Bu anlatıya göre, sondaj çalışmaları sırasında zeminin çökmesiyle büyük bir krater oluşmuş ve yer altındaki metan gazı atmosfere salınmaya başlamış. Çevresel riskleri önlemek amacıyla mühendislerin, gazın birkaç hafta içinde tükenmesi beklentisiyle krateri ateşe verdiği iddia ediliyor. Ancak bu olayın gerçekleştiğini kesin olarak kanıtlayan resmi bir belgeye rastlanmıyor. Yangının başlangıç tarihine ilişkin de farklı görüşler mevcut; kimileri 1971 yılını belirtirken, bazı araştırmacılar kraterin 1960'larda oluştuğunu veya yangının 1980'lerin başında başladığını öne sürüyor.
Gaz akışı ve turistik ilgi
Kraterin altındaki doğal gaz rezervlerinin, kaya çatlaklarından yüzeye ulaşmaya devam etmesi, alevlerin sönmesini engelliyor. Bu durum, başlangıçta kısa sürmesi beklenen yangının onlarca yıl boyunca devam etmesine neden olmuş. Kanadalı kaşif George Kourounis, 2013 yılında araştırma amacıyla özel koruyucu ekipmanlarla kraterin içine inerek toprak örnekleri toplamış ve ortam koşullarını incelemişti. Bu incelemelerde krater içindeki sıcaklığın 1000 dereceye ulaşabildiği tahmin edilmiş. "Cehennem Kapısı", zamanla Türkmenistan'ın en dikkat çekici turistik noktalarından biri haline gelmiş durumda. Özellikle geceleri oluşan dramatik görüntüleri izlemek için gelen turistler, kraterin çevresinde kamp kurarak alevleri seyrediyor.
Yangının azaltılması yönünde adımlar
Türkmenistan yetkilileri, doğal gaz kaybı ve çevresel etkiler göz önüne alınarak kraterdeki yangının söndürülmesi için çeşitli projeler yürütüyor. Son dönemde alınan bilgilere göre, gazın kratere ulaşmadan önce farklı noktalara yönlendirilmesi amacıyla çevrede yeni sondaj kuyuları açılmış. Yetkililer, bu çalışmaların bir sonucu olarak 2025 yılı itibarıyla kraterdeki alevlerin şiddetinin önceki seviyelere göre yaklaşık üçte bir oranında azaldığını belirtiyor. Bu gelişmeler, on yıllardır süren "Cehennem Kapısı"nın ateşinin gelecekte daha da küçülebileceği umudunu taşıyor.
