CHP’nin 2025 Programı: Laiklikten Teslimiyet, “Normalleşme” Üzerine Eleştirel Analiz

Haber Merkezi – 25.11.2025 

Cumhuriyet Halk Partisi, “İkinci Yüzyıla Çağrı” başlığıyla hazırladığı yeni parti programı taslağını tartışmaya açtı. Ancak 2008 tarihli mevcut programla karşılaştırıldığında, 2025 taslağının yalnızca dil güncellemesinden ibaret olmadığı, CHP’nin ideolojik ekseninde ciddi bir kaymanın yaşandığı ortaya çıkıyor.

Laiklik Tanımı Değişti: “Mücadele” Yerine “Tarafsızlık”

2008 programında laiklik, Türkiye Cumhuriyeti’nin devrimci bir temel taşı olarak tanımlanıyor, “asla ödün verilemeyecek bir kural” olarak vurgulanıyordu.

“Devletin ve kurumlarının, toplumun, hukukun ve eğitimin laik olması, asla ödün veremeyeceğimiz temel kuraldır. Siyasetin dini istismar etmesine kesinlikle karşıdır.”

2025 taslağında ise laiklik tanımı, bireysel inanç özgürlüğü ve toplumsal barış üzerinden şekillendiriliyor:

“Laiklik, din ve devlet işlerinin ayrılığı ilkesi ve devletin bireyler ve inanç grupları karşısında tarafsız bir konumda bulunmasıdır.”

Uzmanlar, bu yaklaşımın tarikat ve cemaatlerin örgütlenmesine alan açabileceği uyarısında bulunuyor.

Tehdit Algısında Geri Çekilme: “İrtica” ve “Gericilik” Silindi

2008 programı, “tarikat baskısı” ve cumhuriyete tuzak kuranlardan açıkça söz ederken, 2025 taslağında “irtica” ve “gericilik” kavramları tamamen kaldırıldı. Tarikat ve cemaatlerin toplumsal ve siyasi etkisi, programda neredeyse görünmez hâle geldi.

Eğitimde Sola Kayış: Laiklik Vurgusu Belirsizleşti

2008’de CHP, Tevhid-i Tedrisat ilkesini ve laik eğitimi savunurken, 2025 taslağı eğitimi “beceri, yetkinlik ve evrensel değerler” üzerinden tanımlıyor. İmam hatiplerin normalleşmesine dair bir itiraz yok ve zorunlu din derslerinin kaldırılması gündeme bile getirilmiyor.

“Laik ve bilimsel eğitim” vurgusu korunuyor, ancak içeriği belirsizleştirilmiş durumda.

Diyanet ve Alevi Politikası: Devlet Dinle İç İçe

2008 programı Diyanet’in yeniden değerlendirileceğini öngörürken, 2025 taslağı Diyanet’in varlığını bir veri olarak kabul ediyor. Cemevlerine “ibadethane statüsü” verilmesi önerisi, laikliğin gereği olarak değil, devletin dinsel kurumsal yapısını genişleterek Alevileri sisteme entegre etme mantığıyla ele alınıyor.

Kamusal Alanda Dini Simgeler: Türban “Özgürlük” Kapsamında

2008’de dini simgelerin siyasi araç olarak kullanılmasına karşı net duruş varken, 2025 taslağında türban ve kamusal alan simgeleri “özgürlük ve kapsayıcılık” şemsiyesi altında güvenceye alınıyor. Laiklik, toplumsal mücadele aracı olmaktan çıkmış görünüyor.

AK Parti Düzeniyle “Uyum” ve Normalleşme

CHP’nin 2025 Taslak Programı, AKP’nin 22 yıllık dinsel hegemonya projesine karşı mücadele etmek yerine, bu düzen içinde “nefes alınabilecek alanlar” yaratmayı hedefleyen bir restorasyon metni niteliğinde. Baykal’ın çarşaf açılımıyla başlayan, Kılıçdaroğlu’nun “helalleşme” ve Özel’in “normalleşme” çağrılarıyla süregelen süreç, programda laiklik ilkesini bireysel özgürlük ve tarafsızlık söylemine dönüştüğü sürecçte tabandan yüksek sesle itiraz da geliyor. Bu itirazlar dikkatte alınmadığı gibi  bunu ifade eden partililer de gizli Ak partili olarak ilan edilirek partiden uzaklaştırılıyor...