Balkanlar'da enerji krizi kapıda: NIS satışı için 22 Mayıs kritik tarih

Sırbistan ve Macaristan arasındaki NIS enerji devinin satış müzakereleri, kritik bir dönemece girdi. ABD Hazine Bakanlığı'nın yürüttüğü yaptırımlar nedeniyle verilen muafiyet süresinin 22 Mayıs'ta sona erecek olması, Belgrad ve Budapeşte'yi acil bir anlaşmaya zorluyor. Ancak, Sırbistan'ın ulusal çıkarlarını temsil eden Pançevo Rafinerisi'nin geleceği konusunda taraflar arasında derin görüş ayrılıkları bulunuyor.

RAFİNERİ MESELESİ KÖR DÜĞÜM OLDU

Sırbistan Enerji Bakanı Dubravka Đedović Handanović'in açıklamaları, Macar MOL grubunun sunduğu teklifin Sırbistan'ın beklentilerini karşılamadığını net bir şekilde ortaya koyuyor. Macar tarafı, rafineriler arasında bir "sinerji" yani verimlilik odaklı ortak kullanım hedefliyor. Ancak bu belirsiz ifade, uzmanlar tarafından Pançevo Rafinerisi'nin üretim kapasitesinin düşürülmesi veya stratejik öneminin azaltılması gibi riskleri beraberinde getirebileceği şeklinde yorumlanıyor. MOL'un, rafinerinin karlılığını test etmek amacıyla 5 yıllık bir süre talep etmesi ise Sırbistan'ın enerji güvenliği açısından ciddi endişelere yol açıyor.

RUS TAAHHÜTLERİ VE YATIRIMLAR GÖLGEDE KALDI

Müzakerelerin bir diğer önemli boyutu ise 2008'de Rus Gazpromneft ile yapılan anlaşmadaki sosyal ve yatırım taahhütlerinin akıbeti. Sırbistan, MOL'un sadece hisseleri değil, aynı zamanda Rusların üstlendiği tüm stratejik sorumlulukları, yani modernizasyon, yatırım ve pazar payı garantilerini de devralmasını talep ediyor. Bu bağlamda, Gazpromneft bünyesindeki Petrohemija tesislerine yapılması planlanan 150 milyon Euro'luk yatırım ile Ruslara tanınan %3'lük düşük maden kirası vergi avantajının MOL için geçerli olup olmayacağı da büyük bir tartışma konusu. Cumhurbaşkanı Aleksandar Vučić'in, "Sırbistan için kabul edilemez çözümlere evet demeyeceğiz," şeklindeki sert açıklaması, müzakerelerde tansiyonun ne kadar yüksek olduğunu gösteriyor. Vučić, uzlaşma umudunu korurken, olası bir anlaşma çıkmaması durumunda "B Planı"nın hazır olduğunu da ima etti.

ZAMAN DARALIYOR: SENARYOLAR BELİRSİZ

22 Mayıs'taki ABD muafiyetinin sonu, olası üç senaryoyu gündeme getiriyor: Tarafların son dakikada anlaşması ve OFAC'ın satışı onaylaması (Senaryo A); Washington'ın, Lukoil örneğinde olduğu gibi, müzakereler için süreyi yeniden uzatması (Senaryo B); veya anlaşmanın tamamen çökmesi ve Sırbistan'ın enerji güvenliğini sağlamak adına kamulaştırma gibi seçenekleri değerlendirmesi (Senaryo C). Bu "enerji satrancı"nın sonucu, sadece iki ülke arasındaki ekonomik bir alışverişi değil, aynı zamanda Ukrayna krizi sonrası Avrupa enerji haritasının yeniden şekillenmesini de belirleyecek.