Palantir'in kurucu ortaklarından Joe Lonsdale, ABD'deki laboratuvar maymunu açığını ülke içinde üretimle gidermeyi amaçlayan Safer Human Medicine'a yatırım yaptı. 2023'te kurulan şirket, şimdiye kadar 28 milyon dolar yatırım aldı; bunun 20 milyon doları Lonsdale'in girişim sermayesi şirketi 8VC'den geldi. Şirket, Georgia eyaletinin Bainbridge kentinde, ilaç araştırmalarında kullanılan uzun kuyruklu makaklardan 30 binine kadar ev sahipliği yapabilecek bir tesis kurmayı planlıyor. Forbes'un haberine göre projenin maliyeti 396 milyon dolar.
Maymun fiyatları yükseldi
ABD'de Covid-19 salgınıyla başlayan tedarik sorunları, laboratuvarların kullandığı maymunların fiyatını artırdı. Çin'in ihracat kısıtlamaları sonrasında ABD laboratuvarları başka ülkelere yönelirken Kamboçya önemli bir tedarikçi oldu. Vahşi maymunların yasa dışı ticaretine yönelik federal soruşturma da ABD'ye yapılan sevkiyatları etkiledi. Gazeteci Ole Lehmann, X'te yayımladığı yazıda bir maymunun fiyatının 2019'da yaklaşık 3 bin dolar olduğunu, bugün 20 bin doların (yaklaşık 1 milyon) üzerine çıktığını belirtti. Lehmann, “Bir maymunun fiyatı 2019'da yaklaşık 3 bin dolardı; bugün 20 bin doların üzerine çıktı” diye yazdı. Washington Post'un aktardığı Evercore tahminlerine göre Charles River Laboratories'in sağladığı maymunların fiyatı da 2019'daki yaklaşık 2 bin 500 dolardan 2022'de 22 bin dolara yükseldi. Makakların yavaş üremesi, tesisin hedeflenen kapasiteye ulaşmasının uzun zaman alacağı anlamına geliyor. Dişiler yaklaşık 4 yaşında üreme olgunluğuna erişiyor ve genellikle yılda bir yavru doğuruyor. Lehmann'ın aktardığı plana göre ilk etapta Asya'daki tesislerden 500 ila 1.000 makak getirilmesi, sayının üreme yoluyla 20 yıl içinde 30 bine çıkarılması öngörülüyor. Lehmann, “Hayvanların üremesiyle sayının 20 yıl içinde kademeli olarak 30 bine çıkarılması hedefleniyor” dedi.
Bainbridge'de yerel itirazlar
Hayvan Refahı Enstitüsü, 2025 tarihli raporunda nesli tehlike altındaki uzun kuyruklu makakların uluslararası ticaretinin sona erdirilmesini istedi. Kuruluş, mevcut ABD tesislerinde hayvan kaçışları, yaralanmalar ve ölümler yaşandığına dikkat çekerek yeni üretim merkezlerinin refah sorunlarını artırabileceğini savundu. Associated Press'in haberine göre Bainbridge sakinleri de projeye karşı çıktı. Mahkeme belgelerine göre yerel yetkililer, Aralık 2023'te şirkete yaklaşık 200 dönümlük arazi verilmesini, 10 yıl emlak vergisi alınmamasını ve 300 milyon dolara kadar gelir tahvili çıkarılmasını kabul etti. Bainbridge ve Decatur İlçesi Kalkınma Otoritesi, şirketin 263 kişiye kadar istihdam ve bölgeye 270 milyon dolarlık yatırım taahhüdünde bulunduğunu bildirdi. Ancak halkın tepkisi üzerine yerel yetkililer iki ay sonra projeye desteklerini geri çekti. Bölge sakinleri konut fiyatlarının düşmesi ve su kaynaklarının kirlenmesi ihtimalinden kaygı duydu. Yerel emlakçı Lacey Shepherd, NPR'ye, “Tartışmalar bazı ev alıcılarının satın alma kararından vazgeçmesine neden oldu” dedi. Bir bölge sakini de 2024'te WALB-TV'ye, “Tesiste 30 bin maymun bulunması kentte ciddi sorunlara yol açabilir” açıklamasını yaptı. Safer Human Medicine, yerel yönetimin kararının sözleşme ihlali olduğunu ileri sürerek federal mahkemede dava açtı. Hukuki süreç devam ederken şirket, Ekim 2026 itibarıyla Georgia'daki tesis için arazi satın alamadı. Şirket, Georgia projesi beklemedeyken Florida'da ilerleme kaydetti. 2025'te LaBelle kentinde araştırma maymunlarını barındırmak ve karantinaya almak için mevcut bir tesisi satın aldı; buradaki operasyon faaliyete geçti.
Yapay zekâ ve hayvan deneyleri
Laboratuvar maymunlarına yönelik talebin artabileceği görüşü, yapay zekânın ilaç geliştirmede daha fazla kullanılmasına bağlanıyor. Lehmann, yapay zekâ destekli ilaç keşfinin klinik öncesi test edilecek adayların sayısını artırabileceğini ve bu ilaçların insanlarda kullanılmadan önce güvenlik testlerinden geçirilmesinin makak ihtiyacını yükseltebileceğini savunuyor. ABD Gıda ve İlaç Dairesi (FDA) ise hayvan deneylerini azaltmak için yapay zekâ ve diğer yeni teknolojilerin kullanımını teşvik ediyor; bu dönüşümün sektörde yaygınlaşmasının yıllar alabileceği belirtiliyor. Reuters'ın Eylül 2025 tarihli haberine göre hayvan deneyleri ilaç geliştirmede standart aşamalardan biri olmayı sürdürüyor. Monoklonal antikorların güvenlik testleri altı aya kadar uzayabiliyor; bu çalışmalarda ortalama 144 insan dışı primat kullanılıyor ve hayvan başına maliyet 50 bin dolara ulaşabiliyor. İlaç geliştirme çözümleri şirketi Certara yöneticilerinden Patrick Smith, Reuters'a, “Hayvan deneylerinin artık gerekli olmayacağı bir noktaya yaklaşıyoruz” dedi.
