Avrupa kütüphanelerinden 170 nadir eser çalındı: Gürcü şüpheliler ve Rus kültürel mirası tartışması

Avrupa genelindeki çeşitli kütüphanelerden 2022 ve 2023 yılları arasında yaklaşık 170 nadir Rus edebiyatı eserinin çalınması, son yılların en kapsamlı kültürel soygun operasyonlarından biri olarak değerlendiriliyor. Çalınan eserler arasında Aleksandr Puşkin ve Nikolay Gogol gibi ünlü yazarların ilk baskıları da bulunuyor.

KÜLTÜREL MİRAS SOYGUNU

Polonya, Fransa, Almanya, İsviçre, Finlandiya ve Baltık ülkelerindeki koleksiyonları hedef alan bu soygunlar, faillerin Rusya'nın kültürel mirasını 'geri alma' iddiasıyla hareket eden devlet destekli bir şebekenin parçası olup olmadığına dair tartışmaları alevlendirdi. Soruşturmayı yürüten yetkililer, olayın boyutunun ve yöntemlerinin daha önce benzeri görülmemiş bir durum olduğunu belirtiyor.

VARŞOVA'DAN BAŞLAYAN SORUŞTURMA

Süreç, 16 Ekim 2023'te Varşova Üniversitesi Kütüphanesi'nde sahte kimlik kullanan iki kişinin sipariş ettikleri eserleri inceledikten sonra ortadan kaybolmasıyla ortaya çıktı. Personelin incelemesi sonucunda Puşkin'in 'Haydut Kardeşler' eserinin de aralarında bulunduğu beş kitabın çalındığı ve daha önce de aynı koleksiyondan 74 eserin çalınıp yerlerine yüksek kaliteli kopyaların bırakıldığı tespit edildi. Bu olay, Avrupa genelindeki benzer soygun serisinin bir parçası olarak değerlendirildi. Letonya polisi, Riga Ulusal Kütüphanesi'nden çalınan eserlerde DNA'sı tespit edilen 46 yaşındaki Gürcü antikacı Beka Tsirekidze'yi yakaladı. Tsirekidze, kimden talimat aldığını açıklamadı ancak savcılar, muhtemelen bu soygunları yaptıran başka bir gücün olduğunu düşünüyor.

DEVLET BAĞLANTISI ŞÜPHELERİ VE KİMLER SORUMLU?

Avrupa Adli İşbirliği Birimi (Eurojust) tarafından kurulan ortak soruşturma ekibi, Gürcistan'ın da katılımıyla operasyonları hızlandırdı. Soygunların Rusya'nın Ukrayna işgalinden sonra başlaması, Kremlin'in 'Rus kültürel mirasını geri getirme' girişimi olabileceği yönündeki şüpheleri artırdı. Polonyalı savcılar, bir grup hırsızın devlet desteği olmadan bu çapta bir faaliyete girişmesinin imkânsız olduğunu düşünüyor. Çalınan eserler arasında mutlaka Aleksandr Puşkin'e ait bir kitabın bulunması dikkat çekici. Puşkin, Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin yönetiminde 'ulusal gurur' sembolü olarak öne çıkarılıyor. Soruşturma kapsamında Gürcü şüpheli Mihail Zamtaradze'nin Brüksel'de yakalanması ve Gürcistan'da beş kişinin daha gözaltına alınmasıyla soruşturma derinleşti. Zamtaradze, kendisini 'Maksim' adlı bir Rus nadir kitap tüccarının görevlendirdiğini ve ödemeleri kripto para ile aldığını söyledi. Soruşturmacılar, bu ismin Moskova'daki Staraya Kniga (Eski Kitap) adlı sahafın yöneticisi Maksim Tsipris olabileceğini düşünüyor. Ayrıca, Varşova Üniversitesi Kütüphanesi'nin damgasını taşıyan bazı Puşkin baskılarını satışa sunduğu iddia edilen Litfund adlı Rus müzayede evine de dikkatler çevrildi. Rusya'daki kurumların soruşturmada işbirliği yapmaması, Avrupa'daki devlet bağlantısı şüphelerini derinleştiriyor. Değeri 3 milyon doları aşan yaklaşık 170 eserden hiçbiri bugüne kadar bulunamadı.