ABD ve Çin arasındaki ekonomik ve teknolojik rekabet kızışıyor

Amerika Birleşik Devletleri ve Çin Halk Cumhuriyeti arasındaki büyük güç rekabeti, ekonomi ve teknolojinin çeşitli alanlarında giderek artan bir gerilime sahne oluyor. Son aylarda gümrük tarifeleri, teknoloji kısıtlamaları ve kritik ham maddelerin kontrolü gibi konularda yaşanan anlaşmazlıklar, iki ülke arasındaki ihtilafları önemli bir tırmanma noktasına taşıdı.

TİCARET VE TEKNOLOJİ SAVAŞI

İki süper güç, bir yandan karşılıklı tarife artışlarıyla tırmanan ticaret geriliminin çözümüne yönelik müzakereler yürütürken, diğer yandan çip sektöründen yapay zekaya, nadir toprak elementlerinden soya fasulyesi ihracatına kadar pek çok cephede ihtilaf yaşıyor. Yalnızca son bir hafta içinde yaşanan gelişmeler dahi, iki ülkenin ne denli geniş ve çeşitli alanlarda birbirine karşı hamleler içinde olduğunu gözler önüne seriyor. Pekin yönetimi, 9 Eylül'de nadir toprak elementleri ve üretim teknolojilerinin ihracatına yeni kısıtlamalar getirirken, ertesi gün aralarında ABD'li savunma firmalarının da bulunduğu şirket ve kuruluşları yaptırım listesine aldı ve Amerikan çip üreticisi Qualcomm hakkında anti-tekel soruşturması başlattı. Bu adımlara karşılık olarak ABD Başkanı Trump, Çin'in nadir toprak elementleri konusundaki tutumunu eleştirerek, bu tutumun sürmesi halinde Çin'den ithal edilen tüm ürünlere 1 Kasım'dan itibaren yüzde 100 ek gümrük tarifesi getireceklerini ve ayrıca tüm kritik yazılımların ihracatını durduracaklarını bildirdi.

NADİR TOPRAK ELEMENTLERİ VE YAPTIRIMLAR

Çin Ticaret Bakanlığı tarafından 9 Eylül'de açıklanan yeni kısıtlamalar, ulusal güvenlik açısından hassas görülen malzeme ve ürünleri kapsıyor. Kısıtlamaların merkezinde, elektrikli araçlardan akıllı telefonlara, uzay araçlarından silah sistemlerine kadar ileri teknoloji ürünlerinin üretiminde kullanılan nadir toprak elementleri ve bu elementlerle bağlantılı üretim teknolojileri yer alıyor. Nadir toprak elementlerinin çıkarılması, işlenmesi ve bu elementlerin ikincil kaynak olarak kullanımıyla ilgili teknolojilerin ihracatı kısıtlanırken, Çin'de üretilen nadir toprak elementlerini ihraç eden yabancı şirketlere de lisans alma zorunluluğu getirildi. Bu kararlar, ABD ile Çin arasındaki tarife müzakerelerinin sürdüğü ve iki ülke liderlerinin bu ay sonunda Güney Kore'de düzenlenecek Asya Pasifik Ekonomik İşbirliği Zirvesi'nde bir araya gelmeye hazırlandığı bir dönemde alındı. Çin'in küresel nadir toprak elementi üretiminin yaklaşık yüzde 69'unu karşılaması ve işleme kapasitesinin küresel pazarın yüzde 85'ine ulaşması, bu alandaki hakimiyetini ekonomik bir koz olarak kullanma niyetini gösteriyor. Öte yandan, Çin Ticaret Bakanlığı, 10 Eylül'de aralarında dronsavar teknolojileri geliştiren firmaların da bulunduğu ABD ve Kanada'dan 14 şirket ve kuruluşa, Çin'in güvenlik ve kalkınma çıkarlarına aykırı faaliyet yürüttükleri gerekçesiyle yaptırım uygulayacağını duyurdu. Bu şirketler, Tayvan ile askeri-teknik işbirliğine girmek, Çin'i karalayan beyanlarda bulunmak ve yabancı ülkelerin Çinli şirketlere baskı uygulamasına yardımcı olmakla suçlanıyor.

ÇİP SAVAŞI VE TARİFE RESTLEŞMESİ

Ticari gerilimlerin yanı sıra, ABD ve Çin arasında bir de çip savaşı yaşanıyor. ABD, Çin'in teknoloji alanındaki ilerlemesini engellemek amacıyla çip üretim teknolojilerine erişimi kısıtlamaya yönelik adımlar atıyor. ABD Ticaret Bakanlığı, aralarında Çin'in en büyük hafıza çipi üreticisi Yangzte Memory Technologies ve en büyük yarı iletken donanım üreticisi Naura Technology Group'un da bulunduğu 31 şirket ve kurumu İhracat Kontrol Listesi'ne aldı. Ayrıca, ABD Başkanı Biden, yarı iletkenler, mikro-elektronik, kuantum bilgi teknolojileri ve yapay zeka sistemleri gibi kritik alanlarda Amerikan şirketlerinin Çin'de yatırım yapmasını kısıtlayan bir başkanlık kararnamesi imzaladı. Biden yönetiminin ardından göreve gelen Trump yönetimi de bu kısıtlamaları sürdürürken, yapay zeka çiplerinin ihracatına ve çip tasarımında kullanılan yazılımların Çin'e satışına kontrol getirdi. Bu gelişmeler, iki ülke arasındaki ekonomik ve ticari gerilimleri tırmandırıcı bir etki yaratıyor. ABD Başkanı Trump'ın yeniden göreve gelmesinin ardından uyguladığı tarife politikası da küresel ticareti ülkesi lehine yeniden biçimlendirme çabalarıyla gerilimi artırıyor. İki ülke arasında başlayan tarife restleşmesi sonucunda ABD ve Çin, birbirlerinin mallarına uyguladıkları gümrük vergilerini önemli ölçüde artırmıştı. Tarife müzakereleri sürerken, iki ülke heyetleri çeşitli tarihlerde bir araya gelerek geçici uzlaşmalara varmış ve gümrük vergilerini düşürme kararı almıştı. Müzakerelerin devam etmesi bekleniyor.