ABD'den Türkiye'ye tarihi iade: Smyrna'nın kayıp heykeli yuvasına döndü!

SMYRNA'NIN KAYIP HAZİNESİ YURDA DÖNDÜ

Bakan Ersoy'un sosyal medya üzerinden paylaştığı müjdeli haberde, heykel başının 1934 tarihli raporlar ve uzman incelemeleriyle Smyrna Agora kazılarından çıkarıldığı ve Theodosius Dönemi'ne ait olduğu bilimsel olarak teyit edildiği belirtildi. Yasa dışı yollarla yurt dışına çıkarıldığı tespit edilen eser, Denver Sanat Müzesi ile kurulan yapıcı diyalog ve iş birliği sayesinde nihayet ait olduğu topraklara, İzmir Arkeoloji Müzesi'ne kavuştu. M.S. 5. yüzyıla tarihlenen bu nadide eser, Kültür Varlıkları ve Müzeler Genel Müdürlüğü ekiplerinin titiz çalışmaları sonucunda Türkiye'ye getirildi.

İADE SÜRECİNİN ARKA PLANI VE ESERİN BİLİMSEL KİMLİĞİ

İade sürecinin detayları, ABD'nin Colorado eyaletindeki Denver Sanat Müzesi'nin, Kültür ve Turizm Bakanlığı'na koleksiyonlarındaki Anadolu kökenli mermer heykel başını iade etmek istediklerini bildirmesiyle başladı. Smyrna Agora kazılarından elde edilen heykel başının, 1989 yılında Marie Thérse Macy'nin malikanesinden bağış yoluyla müzeye ulaştığı belirlendi. Macy'nin ise 1946-1948 yılları arasında İstanbul'da ABD Başkonsolosu olarak görev yapan Clarence Edward Macy'nin eşi olduğu bilgisi paylaşıldı. Bakanlık uzmanlarının incelemeleri ve 1934 tarihli Türk Tarih, Arkeologya ve Etnografya Dergisi'nde yayımlanan raporlar sayesinde eserin kökeni ve yasa dışı yollarla yurt dışına çıkarıldığı kesin olarak doğrulandı. Bu tespitlerin ardından Türkiye'nin resmi iade talebi, uluslararası iş birliğiyle başarıyla sonuçlandı. Son yıllarda kültür varlıkları kaçakçılığıyla mücadelede izlenen etkin politikalar, müze ve özel koleksiyonlarla olan gönüllü iade süreçlerinde önemli bir farkındalık ve iş birliği artışı sağladı. Bu yaklaşımın somut bir örneği olan Smyrna kökenli mermer heykel başının Türkiye'ye kazandırılması, bu mücadelenin başarısını bir kez daha gözler önüne serdi.

TARİHÎ ESERİN ÖZELLİKLERİ VE SERGİ SÜRECİ

25 santimetre yüksekliğindeki mermer heykel başı, M.S. 5. yüzyılın ikinci yarısına tarihleniyor. Erkek portresi olarak tanımlanan eserde boyun kısmı kırık ve eksik olsa da, keskiyle işlenmiş saç ve kaş kıvrımları ile matkap darbeleriyle belirginleştirilmiş göz bebekleri dikkat çekiyor. Kısa sakallı portrede, gözlerin izleyiciye yöneldiği ve yüz hatlarında güçlü ifade unsurlarının bulunduğu gözlemleniyor. Dışişleri Bakanlığı aracılığıyla Türkiye'ye getirilen eser, kökeni ve tarihsel bağlamı dikkate alınarak İzmir Arkeoloji Müzesi'nde ziyaretçilerin beğenisine sunuldu. Bu iade, Türkiye'nin uluslararası alanda kültür varlıkları kaçakçılığıyla mücadelesindeki kararlılığının ve elde ettiği başarıların önemli bir göstergesi olmaya devam ediyor.