Depremde hayat kurtaran akıllı sensör: Enkaz altındakilerin yerini belirleyip iletişim kuracak

Kahramanmaraş merkezli 6 Şubat depremlerinin ardından Isparta’da geliştirilen bir akıllı sensör sistemi, binaları anlık olarak izleyerek yıkılma riskini bildirecek ve enkaz altındaki kişilerin yerini tespit edip onlarla iletişim kuracak.

Süleyman Demirel Üniversitesi (SDÜ) Mühendislik ve Doğa Bilimleri Fakültesi Elektrik-Elektronik Mühendisliği Bölümü Dr. Öğretim Üyesi Mustafa Geçin tarafından geliştirilen ve TÜBİTAK-1001 Ulusal Deprem Araştırma Programı kapsamında onaylanan 'Akıllı Sensör Teknolojisi Kullanan Deprem İzleme Sistemi', binaların her katına yerleştirilen sensörler aracılığıyla deprem öncesi, sırası ve sonrasındaki durumu takip ediyor. Sistem, enkaz altındaki kişilerin yerini belirlemenin yanı sıra, onlarla iletişim kurarak kurtarma ekiplerine ilk 120 saniyede hayati önem taşıyan veriler sağlıyor.

Dr. Öğretim Üyesi Mustafa Geçin, projenin geliştirilme sürecini, “Kendimi enkaz altında gibi hissettim. Sesimin enkazın üzerine ulaşmadığını, bağırdığımda ise kimsenin beni duyup duyamayacağından emin olamadığımı düşündüm. Bu çaresizlik duygusu, projeyi daha hızlı tamamlamak istememe neden oldu” sözleriyle anlattı. 6 Şubat depremlerinin projeyi hızlandıran en önemli etken olduğunu belirten Geçin, projenin genel işleyişini şöyle açıkladı: “Projemizin adı ‘Akıllı Sensör Teknolojisi Kullanan Deprem İzleme Sistemi’. TÜBİTAK-1001 Ulusal Deprem Araştırma Programı kapsamında destek alan bu proje, 13 Mart 2025’te tescil edilerek yürürlüğe girdi. İlk altı ayın sonunda ürettiğimiz cihazları, 23 Eylül’de Samsun’da gerçekleştirilen tatbikatta deneme fırsatı bulduk ve testten başarıyla geçti. Proje genel olarak deprem öncesi, deprem anı ve deprem sonrası olmak üzere üç aşamadan oluşuyor. Her binanın her katına yerleştirilmesi gereken, kimlikli cihazlarımız var. Bu cihazlar ortak kullanım alanı olan merdiven boşluklarına monte ediliyor ve böylece bina kimliklendirilerek projenin bir parçası haline geliyor. Deprem başladığı anda, en alt kattan en üst kata kadar yerleştirilen cihazlar binayı sürekli taramaya başlıyor. Binanın ekseni kaydığında ve yıkılma tehlikesi algılandığında, sistem merkezi birime yıkılma riski uyarısı gönderiyor. Bina tamamen çökmese bile bu uyarı anında görülebiliyor.”

Cihazın adrese dayalı nüfus kayıt sistemine entegre edilmesiyle, enkaz altında kalan yetişkin, çocuk ve yaşlı sayısının tespit edilerek en geç 120 saniye içinde raporlanabildiği ifade edildi. Geçin, “Deprem sonrası bina yıkılmamışsa sistem normal çalışmaya devam ediyor, eğer bina yıkılmışsa cihazlar uyku moduna geçiyor ve dahili bataryaları devreye giriyor. Bu bataryalar sayesinde cihazlar 40 gün boyunca enkaz altında çalışmayı sürdürebiliyor. Kurtarma operasyonlarının en kritik aşamalarından biri olan ‘canlı tespiti’ sırasında, bu cihazların hoparlörleri devreye giriyor. Enkaz haberleşme özelliği sayesinde, cihazlar ‘sesimi duyan var mı’ çağrısını tekrarlayarak enkaz altındaki kişilerin seslerinin yukarıya ulaşmasını sağlıyor. Böylece kurtarma ekipleri, hangi noktada çalışmaya başlayacaklarına öncelik sırasına karar verirken önemli bir avantaj elde ediyor” dedi.