Bilge Kağan'ın Orhun Vadisi'nde saray şehri kurduğu anlaşıldı

  • 6 / 1 Bilge Kağan'ın Orhun Vadisi'nde saray şehri kurduğu anlaşıldı 0

    ÇOMÜ Öğretim Üyesi Doç. Dr. Hayrettin İhsan Erkoç, yaptığı çalışmalarla Bilge Kağan'ın Orhun Vadisi'nde bir saray şehri inşa ettirdiğini ortaya koydu. Ankara Üniversitesi Dil ve Tarih-Coğrafya Fakültesi Sinoloji Anabilim Dalı Başkanı Prof. Dr. Gürhan Kirilen, Kitan asıllı şair ve devlet adamı Yelü Zhu'nun bir şiirine eklediği notta Bilge Kağan'ın saray kentinden bahsettiğini fark etti. Bu bilgi üzerine Erkoç ile birlikte kapsamlı bir araştırma yapıldı. Akademisyenler, şehrin günümüzde Moğolistan'ın Hotont kasabasında yer aldığını tespit etti.

  • 6 / 2 Bilge Kağan'ın Orhun Vadisi'nde saray şehri kurduğu anlaşıldı 1

    Doç. Dr. Erkoç, yeni keşfin Göktürklerin göçebe olduğuna dair basmakalıp Çin kaynaklarındaki bilgilerin ötesine geçtiğini belirtti. Erkoç, “Pek çok yerleşim var. İlerleyen süreçlerde, belki on yıllar içerisinde, bölgedeki yani Moğolistan’daki eski Türk şehircilik tarihi hakkındaki bilgilerimiz belki de çok değişecek” dedi. Araştırmaya başladıkları süreci anlatan Erkoç, Prof. Dr. Gürhan Kirilen'in 13. yüzyılda yazılmış bir şiirin içindeki açıklama notunu fark etmesiyle konunun gündeme geldiğini söyledi. Yelü Zhu'nun, babası Cengiz Han'ın vezirlerinden Yelü Chucai'nin oğlu olduğunu belirten Erkoç, şairin gençliğinde bölgeden geçtiğini ve “Moğol başkenti Karakurum’un 35 kilometre kuzeybatısında veya Kül Tigin Yazıtı'nın 35 kilometre güneybatısında Bilge Kağan’ın saray şehri vardır” bilgisini verdiğini aktardı. Erkoç, bu bilginin, o dönemde kalıntıların hala görülebildiğini ve Yelü Zhu'nun bölgeyi bizzat gördüğünü gösterdiğini vurguladı. Moğol İmparatorluğu başkenti Karakurum'un 1230'lu yıllarda Ögeday Kağan tarafından kurulduğunu hatırlatan Erkoç, Yelü Zhu'nun bu bilgiyi verirken aslında oradaki bir geleneğin yeniden canlandırıldığını anlatmak istediğini ifade etti. Şairin, “Buralar aslında Bilge Kağan’ın eski topraklarıydı, şu mesafede saray şehri vardı” dediğini aktaran Erkoç, “Gong”un saray, “cheng”in ise şehir anlamına geldiğini ve bunun surla çevrili bir yerleşim olduğunu belirtti.

  • 6 / 3 Bilge Kağan'ın Orhun Vadisi'nde saray şehri kurduğu anlaşıldı 2

    Doç. Dr. Erkoç, Hotont kasabası ve çevresinin Türk ve bozkır devletlerinin idare merkezi olduğuna dikkat çekti. Göktürklerden sonra bölgeye Uygurların hakim olduğunu ve Orhun Nehri kıyısında Ordu Balık ya da Karabalgasun olarak bilinen başkentlerinin bulunduğunu söyleyen Erkoç, bu yerin bahsedilen saray şehrine yaklaşık 15 kilometre mesafede olduğunu belirtti. Orhun Yazıtları'nın da bu bölgede yer aldığını hatırlatan Erkoç, Moğol başkentinin de sonradan burada kurulduğunu ekledi. Bölgenin Hunlardan itibaren tüm bu devletlerin idare merkezi olduğunu vurgulayan Erkoç, bunun bir tesadüf olmadığını söyledi. Çin kaynaklarında Bilge Kağan'ın etrafı surlarla çevrili bir şehir ve başkent yaptırmak istediğine dair bir anekdotun yer aldığını aktaran Erkoç, bu isteğin danışmanlar tarafından kabul edildiğini ancak Tonyukuk’un hareketli yaşamın avantajlarını vurgulayarak karşı çıktığını belirtti. Bu kaynağa göre Bilge Kağan ve devlet adamlarının vazgeçtiğini ancak Erkoç, işlerin bu şekilde sonuçlanmamış olabileceğini düşündüklerini ifade etti. Bu anekdotun Göktürklerin kendi yazıtlarında yer almaması nedeniyle doğruluğu konusunda kuşku duyduklarını dile getiren Erkoç, “Anladığımız kadarıyla Bilge Kağan belki ilk başta ikna olmuş danışmanı Tonyukuk’un görüşlerine, fakat sonrasında bu şehri yaptırdığını anlıyoruz” dedi. Günümüzde Hotont kasabası civarında uydu görüntülerinden yapı izleri gördüklerini belirten Erkoç, bu yapıların doğrudan Bilge Kağan’ın sarayına mı ait yoksa daha sonraki dönemlere mi ait olduğunun henüz bilinmediğini söyledi. Bölgede yapılacak arkeolojik çalışmalarla daha net bilgiye ulaşılabileceğini düşündüğünü aktaran Erkoç, yüzey araştırması ve kazıların önemine değindi. Çin kaynaklarının Göktürkler hakkında önyargılı ve basmakalıp ifadeler kullandığını, ancak Göktürk Yazıtları'ndan bölgede şehirler ve kaleler olduğunun bilindiğini hatırlattı. Erkoç, böyle yerleşimler varken bir başkentlerinin olmadığını düşünmenin tuhaf geldiğini ve hemen sonrasındaki Uygurlardan kalan 50 civarında yerleşim tespit edildiğini ekledi. Bu durumun, Göktürklerin göçebe olduğuna dair bilgilerin o kadar basit olmadığını gösterdiğini vurgulayan Erkoç, ilerleyen yıllarda Moğolistan'daki eski Türk şehircilik tarihi bilgilerinin değişebileceğini belirtti.

  • 6 / 4 Bilge Kağan'ın Orhun Vadisi'nde saray şehri kurduğu anlaşıldı 3

  • 6 / 5 Bilge Kağan'ın Orhun Vadisi'nde saray şehri kurduğu anlaşıldı 4

  • 6 / 6 Bilge Kağan'ın Orhun Vadisi'nde saray şehri kurduğu anlaşıldı 5